Η απαίτηση του Ντόναλντ Τραμπ από τη Γαλλία και τη Γερμανία να ανοίξουν τα στρατηγικά τους αποθέματα ντίζελ έχει και μια πολύ συγκεκριμένη πολιτική διάσταση. Με τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου να πλησιάζουν και τις τιμές των καυσίμων να πιέζουν την αμερικανική οικονομία, η κυβέρνηση Τραμπ αναζητεί τρόπους να αυξήσει την προσφορά και να συγκρατήσει τις τιμές. Και ζητά από δύο από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης να χρησιμοποιήσουν για αυτόν τον σκοπό μέρος των αποθεμάτων που διατηρούν για τη δική τους ενεργειακή ασφάλεια.
Η πίεση συνοδεύεται από την απειλή ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να περιορίσει τις αμερικανικές εξαγωγές ντίζελ εάν οι Ευρωπαίοι δεν συνεργαστούν. Τέσσερα χρόνια μετά την απόφαση της ΕΕ να μειώσει δραστικά την ενεργειακή εξάρτησή της από τη Ρωσία, οι ΗΠΑ μπορούν να χρησιμοποιούν τη δική τους θέση στην αγορά ενέργειας ως μοχλό πίεσης προς την Ευρώπη ακόμη και για έναν στόχο που συνδέεται με την αμερικανική προεκλογική περίοδο. Το ερώτημα επομένως δεν αφορά μόνο την τακτική του Τραμπ. Αφορά και το πώς η Ευρώπη έφτασε να είναι τόσο ευάλωτη σε αυτήν.
Από το φθηνό ρωσικό αέριο στο ακριβό LNG
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να αποσυνδέσει με πρωτοφανή ταχύτητα την οικονομία της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Το 2021 περίπου 45% των ευρωπαϊκών εισαγωγών αερίου προερχόταν από τη Ρωσία. Το 2025 το ποσοστό είχε περιοριστεί περίπου στο 12%.
Η πολιτική επιλογή είχε συγκεκριμένους γεωπολιτικούς λόγους. Η Ευρώπη εξακολουθούσε όμως να χρειάζεται μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου και έπρεπε να τις βρει αλλού. Έτσι άλλαξε και ο τρόπος με τον οποίο το αέριο φθάνει στην Ευρώπη. Το 2021 περίπου 80% των εισαγωγών της ΕΕ ερχόταν μέσω αγωγών και μόλις 20% ως υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Το 2025 το LNG είχε φτάσει στο 45%.
Οι ΗΠΑ παρείχαν το 58% του LNG που εισήγαγε η ΕΕ το 2025, ποσότητα που αντιστοιχούσε περίπου στο ένα τέταρτο της συνολικής ευρωπαϊκής ζήτησης φυσικού αερίου. Η αλλαγή προμηθευτή συνοδεύτηκε όμως και από αλλαγή κόστους. Το σχετικά φθηνό ρωσικό αέριο των αγωγών αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από LNG, το οποίο πρέπει να υγροποιηθεί, να μεταφερθεί με δεξαμενόπλοια και να επαναεριοποιηθεί. Κυρίως όμως πωλείται σε μια παγκόσμια αγορά όπου Ευρώπη και Ασία ανταγωνίζονται για τα ίδια φορτία.
Το 2022 η Ευρώπη χρειάστηκε να προσφέρει πολύ υψηλές τιμές για να προσελκύσει LNG. Στους πρώτους έντεκα μήνες εκείνης της χρονιάς, η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς TTF ξεπέρασε κατά μέσο όρο τα 130 ευρώ ανά μεγαβατώρα – περισσότερο από επτά φορές τον μέσο όρο της περιόδου 2016–2020. Οι εισαγωγές LNG της ΕΕ αυξήθηκαν περίπου 60% και οι ΗΠΑ κάλυψαν περίπου τα δύο τρίτα της πρόσθετης προσφοράς.
Η ακραία κρίση υποχώρησε, αλλά η διαφορά κόστους παρέμεινε. Το 2024 οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου ήταν περίπου τεσσερισήμισι φορές υψηλότερες από τις αντίστοιχες αμερικανικές.
Η Ευρώπη επομένως δεν αντικατέστησε απλώς έναν προμηθευτή με άλλους. Αντικατέστησε μεγάλο μέρος του φθηνότερου ρωσικού αερίου των αγωγών με ακριβότερο LNG και αύξησε σημαντικά το βάρος των ΗΠΑ στον ενεργειακό της εφοδιασμό.
Ο λογαριασμός περνά πλέον από το Ορμούζ
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αποκάλυψε μια δεύτερη συνέπεια αυτής της αλλαγής. Η Ευρώπη είναι πλέον περισσότερο εκτεθειμένη στις αναταράξεις της παγκόσμιας αγοράς LNG.
Δεν χρειάζεται να διακοπεί ένας αγωγός που καταλήγει στην Ευρώπη. Αρκεί να περιοριστεί η παγκόσμια προσφορά. Οι τιμές ανεβαίνουν, Ευρώπη και Ασία ανταγωνίζονται για τα διαθέσιμα φορτία και η αναταραχή μεταφέρεται γρήγορα στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου συνδέονται πλέον στενότερα με την παγκόσμια αγορά LNG. Ο λογαριασμός είναι ήδη βαρύς. Σύμφωνα με τον επίτροπο Ενέργειας Νταν Γιέργκενσεν, η ΕΕ έχει πληρώσει μέσα στο 2026 περισσότερα από 100 δισ. ευρώ επιπλέον για την ενέργειά της χωρίς να εισαγάγει μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου ή φυσικού αερίου.
Οι κυβερνήσεις παρεμβαίνουν για να απορροφήσουν μέρος της επιβάρυνσης. Τα 25 από τα 27 κράτη-μέλη έχουν ήδη ανακοινώσει μέτρα περίπου 17,9 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στις τιμές. Περισσότερα από τα δύο τρίτα αφορούν γενικευμένες παρεμβάσεις και όχι στοχευμένη υποστήριξη των οικονομικά πιο ευάλωτων.
Οι επιδοτήσεις περιορίζουν προσωρινά την επιβάρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, χωρίς όμως να αντιμετωπίζουν τις υψηλές διεθνείς τιμές που τη δημιουργούν. Ένα μέρος του ενεργειακού κόστους μεταφέρεται έτσι στους δημόσιους προϋπολογισμούς.
Μια εξάρτηση καθαρά πολιτική
Και εδώ η ενεργειακή εξάρτηση αποκτά καθαρά πολιτική διάσταση. Μετά το 2022 η Ευρώπη πήρε μια σαφή απόφαση. Ήταν διατεθειμένη να πληρώσει ακριβότερα για την ενέργειά της προκειμένου να περιορίσει τη δυνατότητα της Μόσχας να χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο ως μέσο πολιτικής πίεσης. Ως προς αυτόν τον στόχο η αλλαγή ήταν θεαματική: το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές φυσικού αερίου της ΕΕ έπεσε από περίπου 45% σε 12%.
Η ίδια επιλογή όμως αύξησε σημαντικά το ενεργειακό βάρος των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Η Ουάσιγκτον δεν αντικατέστησε τη Μόσχα ως μοναδικός κυρίαρχος προμηθευτής – η Νορβηγία, η Βόρεια Αφρική και άλλες πηγές παραμένουν κρίσιμες. Στο LNG όμως οι ΗΠΑ απέκτησαν δεσπόζουσα θέση, παρέχοντας σχεδόν έξι στα δέκα φορτία που εισάγει η ΕΕ.
Και τώρα η κυβέρνηση Τραμπ απαιτεί από τη Γαλλία και τη Γερμανία να ανοίξουν τα στρατηγικά τους αποθέματα ντίζελ και συνοδεύει το αίτημα με την απειλή περιορισμού των αμερικανικών εξαγωγών. Το κάνει ενώ πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές και η συγκράτηση των τιμών των καυσίμων αποτελεί εσωτερικό πολιτικό ζητούμενο στις ΗΠΑ.
Η ΕΕ περιόρισε δραστικά επομένως μια ενεργειακή σχέση που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως γεωπολιτικός μοχλός από τη Μόσχα, αλλά αύξησε ταυτόχρονα την εξάρτησή της από έναν άλλο μεγάλο εξωτερικό προμηθευτή. Και όταν ένας εξωτερικός προμηθευτής αποκτά τόσο μεγάλο βάρος στον ενεργειακό εφοδιασμό, αποκτά μαζί και έναν δυνητικό πολιτικό μοχλό. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν ήταν εκείνος που δημιούργησε αυτή την ευπάθεια για την Ευρώπη. Απλώς δείχνει τώρα πόσο εύκολα η ευπάθεια αυτή μπορεί να εργαλειοποιηθεί.
