Η βαθιά και συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση που έχει εκτινάξει τις τιμές των καυσίμων, του ρεύματος και πολύ σύντομα και των τροφίμων έχει προκαλέσει διχασμό στις χώρες της ΕΕ ως προς την αντιμετώπισή της.
Στην Ελλάδα η κυβέρνηση παίζει κατενάτσιο, ισχυρίζεται ότι προτεραιότητά της είναι το πετρέλαιο θέρμανσης με στόχο να ανοίξει στις 15 Οκτωβρίου στα 1,70 ευρώ το λίτρο ενώ πέρσι είχε ανοίξει στο 1,10.
Από τις διαρροές που έχουν γίνει μέχρι σήμερα προκύπτει ότι τα εισοδηματικά κριτήρια για την επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης δεν θα αλλάξουν αλλά θα αυξηθεί το ποσό.
Παράλληλα εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί η επιδότηση των 10 λεπτών στο ντίζελ με πρόσθετα 5 λεπτά από τα διυλιστήρια.
Η κυβέρνηση που αιφνιδιάστηκε από την πρόκληση της ΕΛ.Α.Σ να απαντήσει ποιο από τα 4 εργαλεία που διαθέτει αναμένεται να χρησιμοποιήσει για να αντιμετωπίσει τον ενεργειακό τυφώνα ακρίβειας, περιορίστηκε σε μια ανακοίνωση που έλεγε τι έχει κάνει όλα αυτά τα χρόνια και όχι στο τι θα κάνει σήμερα.
Ειδικά στο ερώτημα εάν θα φορολογήσει τα υπερκέρδη των διυλιστηρίων, το υπουργείο Οικονομικών απάντησε σαφώς αρνητικά λέγοντας:
«Η κυβέρνηση έχει ήδη φορολογήσει τα πλεονάζοντα κέρδη των διυλιστηρίων το 2022 και το 2023. Άρα, δεν υπάρχει ζήτημα αρχής ως προς τη φορολόγησή τους. Το ερώτημα είναι τι μπορεί να μειώσει την τιμή σήμερα. Τα κέρδη αυτής της περιόδου θα εκκαθαριστούν φορολογικά τον Ιούλιο του 2027. Ένας φόρος που θα εισπραχθεί αύριο δεν ρίχνει την τιμή στην αντλία σήμερα».
Την ίδια ώρα στις Βρυξέλλες, έξι χώρες πιέζουν για να αποφασιστεί κεντρικά από την ΕΕ να μπει φόρος στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών όπως συνέβη και το 2022.
Η επιστολή των έξι στο ECOFIN
Στο τελευταίο άτυπο ECOFIN που συνεδρίασε στο Δουβλίνο, 18–19 Σεπτεμβρίου 2026, το θέμα της φορολόγησης των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών επανήλθε πολύ συγκεκριμένα.
Οι έξι χώρες που έχουν ζητήσει κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο είναι: Γερμανία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Πολωνία και Αυστρία.
Οι υπουργοί Οικονομικών τους είχαν στείλει κοινή επιστολή στην ιρλανδική προεδρία ζητώντας να συζητηθεί στο ECOFIN ένας EU–wide φόρος στα ουρανοκατέβατα κέρδη (windfall profits) των πετρελαϊκών εταιρειών.
Εννοείται ότι η Ελλάδα δεν είναι μεταξύ των έξι χωρών που συνυπέγραψαν την επιστολή.
Οι έξι χώρες δεν απλώς «φόρο στα διυλιστήρια» αλλά ητούν ευρύτερα φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών, ενώ ειδικά για τα διυλιστήρια ζητούν να δημοσιοποιηθούν γρήγορα τα αποτελέσματα της ευρωπαϊκής έρευνας για τα περιθώρια διύλισης (refining margins), ώστε να διαπιστωθεί εάν τα διυλιστήρια αποκομίζουν ασυνήθιστα κέρδη από την εκτίναξη των τιμών των καυσίμων.
Η κοινή επιστολή αναφέρει ότι πρέπει να εξεταστεί ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο φορολόγησης των υπερκερδών, αξιοποιώντας «τα διδάγματα του 2022», αλλά αυτή τη φορά με πιο στοχευμένη αντιμετώπιση και των κερδών που πραγματοποιούν στο εξωτερικό οι πολυεθνικές πετρελαϊκές.
Η Γερμανία πίεσε μάλιστα την Κομισιόν να παρουσιάσει συγκεκριμένες προτάσεις μέχρι το επόμενο ECOFIN του Οκτωβρίου.
Ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις απάντησε ότι προς το παρόν η Κομισιόν δεν έχει σχέδιο για νέο πανευρωπαϊκό φόρο, σημειώνοντας και ότι η φορολογία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εθνική αρμοδιότητα, χωρίς όμως να κλείσει τη συζήτηση.
Τι είχε γίνει το 2022
Η Κομισιόν στις 14 Σεπτεμβρίου 2022 είχε προτείνει μια προσωρινή «συνεισφορά αλληλεγγύης» στα υπερκέρδη των εταιρειών πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης.
Ως ουρανοκατέβατε κέρδη θεωρούνταν το τμήμα εκείνο των φορολογητέων κερδών του 2022 και του 2023 που ξεπερνούσε κατά περισσότερο από 20% τον μέσο όρο των φορολογητέων κερδών της περιόδου 2018–2021.
Και πάνω στα ουρανοκατέβατα υπερκέρδη επιβλήθηκε συνεισφορά τουλάχιστον 33%. Δηλαδή, το 33% δ δεν επιβαλλόταν στο σύνολο των κερδών αλλά μόνο στο τμήμα που χαρακτηριζόταν από τα υπερκέρδη των πετρελαϊκών.
Για να γίνει αντιληπτό πώς φορολογήθηκαν το 2022 τα ουρανοκατέβατα κέρδη των πετρελαϊκών παραθέτουμε ένα παράδειγμα:
Αν μια πετρελαϊκή είχε μέσο φορολογητέο κέρδος 100 εκατ. ευρώ το 2018–2021, το όριο ήταν 120 εκατ. ευρώ.
Αν το 2022 εμφάνιζε κέρδη 220 εκατ., η βάση της εισφοράς ήταν τα 100 εκατ. ευρώ και ο ευρωπαϊκός ελάχιστος συντελεστής συνεπαγόταν εισφορά τουλάχιστον 33 εκατ. ευρώ.
Αυτό που ζητούν σήμερα οι έξι χώρες είναι ουσιαστικά μια νέα εκδοχή του μηχανισμού του 2022, προσαρμοσμένη στη σημερινή πετρελαϊκή κρίση και πιθανώς πιο αυστηρή ως προς τις πολυεθνικές και τα κέρδη διύλισης στο εξωτερικό.
Να σημειωθεί ότι συνολικά οι δύο ελληνικές πετρελαϊκές εταιρείες, Motor Oil και HELLENiQ ENERGY, είχαν πληρώσει έκτακτο φόρο το 2022 και το 2023 για τα υπερκέρδη τους 1,103 δισ. ευρώ.
