Όποιος εξακολουθεί να πιστεύει ότι το ποδόσφαιρο είναι απλώς ένα παιχνίδι, μάλλον έχει μείνει αρκετά χρόνια πίσω. Το άθλημα που κάποτε ανήκε στις αλάνες, στις γειτονιές και στις εξέδρες έχει πια μετατραπεί σε μια παγκόσμια βιομηχανία δεκάδων δισεκατομμυρίων, όπου τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγίες, επενδυτικά κεφάλαια και ισχυρά οικονομικά συμφέροντα καθορίζουν όλο και περισσότερα. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την εποχή της πλήρους εμπορευματοποίησης, υπήρχε ένα τελευταίο ταμπού. Οι κορυφαίοι θεσμοί του ποδοσφαίρου δεν αποτελούσαν οι ίδιοι αντικείμενο επενδυτικής εκμετάλλευσης. Η πρωτοβουλία που παρουσίασε η FIFA έδειξε ότι ακόμη και αυτό το όριο ήταν πλέον έτοιμο να παραβιαστεί.
Η πρόταση προέβλεπε τη δημιουργία μιας ξεχωριστής εμπορικής εταιρείας, στην οποία η FIFA θα μπορούσε να παραχωρήσει μειοψηφικό μερίδιο σε ιδιώτες επενδυτές. Στόχος, σύμφωνα με την ίδια, ήταν η άντληση νέων κεφαλαίων. Επισήμως η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου υποστήριζε ότι δεν επρόκειτο να εκχωρήσει τον έλεγχο τεράστιων διοργανώσεων όπως το Μουντιάλ και ότι τα χρήματα θα χρησιμοποιούνταν για την ανάπτυξη του αθλήματος σε όλο τον κόσμο. Στην πράξη όμως άνοιγε την πόρτα ώστε ένα από τα σημαντικότερα αθλητικά γεγονότα του πλανήτη να αποκτήσει μετόχους. Και από τη στιγμή που εμφανίζονται μέτοχοι, εμφανίζεται και η απαίτηση για μεγαλύτερες αποδόσεις.
Τελικά η πρόταση αποσύρθηκε προτού προχωρήσει καθώς η αντίθεση της UEFA αλλά και της Ασιατικής Συνομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (AFC) αποδείχθηκε καθοριστική. Όμως η ίδια η συζήτηση που άνοιξε αποκάλυψε πόσο κοντά έφτασε το παγκόσμιο ποδόσφαιρο σε μια μετάβαση που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητη.
Δεν ήταν τυχαίο ότι η αντίδραση της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας UEFA ήταν αυτή τη φορά ασυνήθιστα σκληρή. «Η ψυχή και η διακυβέρνηση του ποδοσφαίρου δεν είναι περιουσιακά στοιχεία προς διαπραγμάτευση», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η FIFA περνούσε μια γραμμή που οι διοικητικοί θεσμοί του ποδοσφαίρου δεν έπρεπε ποτέ να περάσουν. Πρόκειται για μια διατύπωση που δύσκολα χρησιμοποιείται στη διπλωματική γλώσσα των αθλητικών οργανισμών.
Η ίδια η UEFA έχει κατηγορηθεί πολλές φορές ότι μετέτρεψε τη σημαντικότερη διοργάνωσή της, το Champions League, σε μια τεράστια κερδοσκοπική μηχανή, αυξάνοντας συνεχώς τους αγώνες, τα τηλεοπτικά πακέτα και τα έσοδα. Όμως ακόμη και αυτή φάνηκε να θεωρεί ότι η FIFA επιχειρούσε κάτι ποιοτικά διαφορετικό. Όχι απλώς να αυξήσει τα κέρδη της αλλά να εισαγάγει τη λογική των επενδυτικών κεφαλαίων στην ίδια τη δομή των ποδοσφαιρικών διοργανώσεων.
Όταν οι αγορές αρχίζουν να γράφουν το καλεντάρι
Και αυτό είναι κάτι που αλλάζει τα πάντα. Ένας επενδυτής δεν αγοράζει μερίδιο σε μια εταιρεία για να διατηρήσει τα έσοδά της σταθερά. Αγοράζει επειδή προσδοκά μεγαλύτερα κέρδη. Και τα μεγαλύτερα κέρδη στο ποδόσφαιρο σημαίνουν σχεδόν πάντα περισσότερους αγώνες, περισσότερες διοργανώσεις, μεγαλύτερες διοργανώσεις, περισσότερα τηλεοπτικά συμβόλαια και λιγότερο ελεύθερο χώρο για οτιδήποτε δεν παράγει άμεσα έσοδα.
Ήδη το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου επεκτάθηκε στις 48 ομάδες. Το Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων γιγαντώνεται. Οι συζητήσεις για ακόμη περισσότερες συμμετοχές ή ακόμη και για διοργάνωση του Μουντιάλ κάθε δύο χρόνια επιστρέφουν διαρκώς στο τραπέζι. Η απόσυρση της συγκεκριμένης πρότασης δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκαν οι οικονομικές πιέσεις που ωθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Αντίθετα, έδειξε πόσο εύκολα μπορεί να τεθεί ξανά ένα αντίστοιχο σχέδιο στο μέλλον.
Με άλλα λόγια, το καλεντάρι κινδυνεύει να σχεδιάζεται όλο και λιγότερο με βάση τις ανάγκες του αθλήματος και όλο και περισσότερο με βάση την αναζήτηση νέων πηγών εσόδων. Ακόμη κι αν η συγκεκριμένη πρωτοβουλία εγκαταλείφθηκε, το ερώτημα που έθεσε παραμένει: μέχρι ποιο σημείο μπορεί να φτάσει η οικονομική λογική χωρίς να αλλοιώσει τον χαρακτήρα του ίδιου του παιχνιδιού;
Ένα ακόμη επενδυτικό σχήμα με μπροστινό τον Κούσνερ
Εξίσου αποκαλυπτική ήταν και η ταυτότητα του επενδυτικού σχήματος που εμφανιζόταν έτοιμο να ηγηθεί της προσπάθειας. Η αμερικανική εταιρεία επιχειρηματικών κεφαλαίων Thrive Eternal συνδέεται με τον Τζόσουα Κούσνερ, αδελφό του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Ακόμη κι αν αυτή η συγγένεια δεν συνεπάγεται πολιτική επιρροή, ενίσχυσε την αίσθηση ότι το ποδόσφαιρο εισέρχεται οριστικά στον κόσμο των μεγάλων επενδυτικών κεφαλαίων.
Η FIFA υποστήριζε ότι όλα αυτά γίνονταν για έναν καλό σκοπό. Υποσχόταν ότι κάθε εθνική ομοσπονδία θα μπορούσε να λάβει έως 20 εκατομμύρια δολάρια για αναπτυξιακά έργα και ότι τα συνολικά κονδύλια για την ανάπτυξη του ποδοσφαίρου θα ξεπερνούσαν τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ποιος θα μπορούσε να είναι αντίθετος στη χρηματοδότηση μικρότερων ποδοσφαιρικών χωρών; Και εδώ ακριβώς βρισκόταν το δίλημμα. Για δεκάδες μικρές ομοσπονδίες της Αφρικής, της Ασίας ή της Ωκεανίας, τα χρήματα αυτά ήταν τεράστια. Γι’ αυτό και η πρόταση είχε ήδη ανοίξει μια βαθιά συζήτηση για το αν η ανάπτυξη του αθλήματος μπορεί να χρηματοδοτείται χωρίς να αλλάζει σταδιακά η φύση του.
Το ερώτημα, άλλωστε, δεν ήταν αν οι μικρές χώρες χρειάζονται περισσότερους πόρους. Το ερώτημα ήταν ποιο θα ήταν το πραγματικό αντάλλαγμα. Γιατί όταν το βασικό προϊόν μιας εταιρείας είναι το ίδιο το Παγκόσμιο Κύπελλο, η ευκολότερη μέθοδος αύξησης των εσόδων είναι να πουλά ολοένα μεγαλύτερες δόσεις του.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ το είχε διατυπώσει ίσως πιο ωμά από όλους όταν ήταν ακόμη δήμαρχος του Μάντσεστερ. «Το ποδόσφαιρο δεν ανήκει στους επενδυτές. Ανήκει στους ανθρώπους που γεμίζουν τις εξέδρες. Το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν είναι προϊόν. Δεν ήταν ποτέ κανενός για να το πουλήσει», είχε τονίσει.
Η φράση ακούγεται ρομαντική. Ίσως και αφελής σε μια εποχή όπου το ποδόσφαιρο παράγει δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Κι όμως αγγίζει το πραγματικό διακύβευμα. Γιατί όσο το ποδόσφαιρο αντιμετωπιζόταν ως πολιτιστικό προϊόν με εμπορική αξία, υπήρχαν ακόμη κάποια όρια.
Η πρόταση της FIFA μπορεί τελικά να αποσύρθηκε. Άφησε όμως πίσω της ένα κρίσιμο προηγούμενο. Για πρώτη φορά τέθηκε τόσο ανοιχτά το ενδεχόμενο οι κορυφαίες ποδοσφαιρικές διοργανώσεις να αντιμετωπιστούν ως χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία με επενδυτές που θα αναμένουν ολοένα υψηλότερες αποδόσεις. Και όταν η απόδοση γίνεται ο υπέρτατος στόχος, οι φίλαθλοι παύουν να είναι η καρδιά του αθλήματος. Μετατρέπονται σε πελάτες. Οι ποδοσφαιριστές σε παραγωγικές μονάδες. Και το Μουντιάλ σε ένα ακόμη επενδυτικό χαρτοφυλάκιο.
Ακόμη κι αν η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν προχώρησε, η συζήτηση που προκάλεσε δύσκολα θα κλείσει εδώ. Γιατί το πραγματικό ερώτημα παραμένει: μέχρι ποιο σημείο μπορεί να εμπορευματοποιηθεί το ποδόσφαιρο πριν πάψει να είναι αυτό που έκανε δισεκατομμύρια ανθρώπους να το αγαπήσουν;
