Του Ζαφείρη Χατζηδήμου
Η αναπάντεχη άνοδος της ακροδεξιάς στη Ρουμανία, με την πρωτιά του Καλίν Γκεοργκέσκου στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, αντανακλά βαθύτερες πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές διεργασίες που εκτυλίσσονται όχι μόνο στη Ρουμανία, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς μία τοπική πολιτική ανατροπή, αλλά ένα φαινόμενο που εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ενίσχυσης των ακροδεξιών δυνάμεων, οι οποίες αντλούν στήριξη από τη λαϊκή δυσαρέσκεια και τη διάχυτη δυσπιστία προς τις παραδοσιακές πολιτικές ελίτ.
Τα αποτελέσματα
Ο υπερθνικιστής Καλίν Γκεοργκέσκου κατέλαβε την πρώτη θέση στον πρώτο γύρο, συγκεντρώνοντας ποσοστό 22,94%. Στον επερχόμενο δεύτερο γύρο, θα αντιμετωπίσει τη φιλελεύθερη Έλενα Λασκόνι, δήμαρχο μιας μικρής ρουμανικής πόλης, η οποία ήρθε δεύτερη με ποσοστό 19,18%.
Ο νυν πρωθυπουργός, Μαρσέλ Τσιολάκου, κατέλαβε την τρίτη θέση με 19,15%, διαφορά μικρότερη των 3.000 ψήφων από τη Λασκόνι. Αυτή η ήττα τον οδήγησε να παραιτηθεί από την ηγεσία του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, καθώς έγινε ο πρώτος υποψήφιος του κόμματος από το 1989 που δεν προκρίθηκε στον δεύτερο γύρο.
Παρά τις δημοσκοπήσεις και τα exit polls που προέβλεπαν αναμέτρηση μεταξύ Τσιολάκου και Λασκόνι στον δεύτερο γύρο, ο Γκεοργκέσκου κατάφερε να ανατρέψει τα δεδομένα, αφήνοντας τον πρωθυπουργό εκτός.
Οι λόγοι
Η οικονομική ανασφάλεια που βιώνουν μεγάλα τμήματα της ρουμανικής κοινωνίας αποτέλεσε γόνιμο έδαφος για τη ρητορική του Γκεοργκέσκου. Με έμφαση στη μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές, τη στήριξη της εγχώριας παραγωγής και την παροχή φορολογικών διευκολύνσεων στους αγρότες και τους παραγωγούς, ο Γκεοργκέσκου κατόρθωσε να προσεγγίσει ψηφοφόρους που αισθάνονται παραγκωνισμένοι από τις πολιτικές των προηγούμενων κυβερνήσεων. Το μήνυμά του για αυτονομία και προστασία της εθνικής παραγωγής ήχησε δυνατά σε ένα κοινό που έχει απογοητευθεί από τις υποσχέσεις της μετάβασης στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Παράλληλα, η κριτική του προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ βρήκε απήχηση σε ένα αυξανόμενο κύμα ευρωσκεπτικισμού. Πολλοί Ρουμάνοι θεωρούν ότι η χώρα τους παραμένει στο περιθώριο της ΕΕ, αδυνατώντας να αποκομίσει τα πλήρη οφέλη της συμμετοχής της. Ο Γκεοργκέσκου χρησιμοποίησε αυτή τη δυσαρέσκεια για να ενισχύσει τη ρητορική του, κατηγορώντας την ΕΕ και το ΝΑΤΟ ότι δεν εκπροσωπούν τα συμφέροντα της Ρουμανίας, ενώ υποστήριξε ότι ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας καθοδηγείται από την αμερικανική πολεμική βιομηχανία.
Η επιτυχία του Γκεοργκέσκου δεν μπορεί να εξεταστεί μεμονωμένα. Αποτελεί προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές ηγεσίες ότι η παρατεταμένη οικονομική αβεβαιότητα, οι κοινωνικές ανισότητες και η αδυναμία παροχής πειστικών πολιτικών λύσεων ανοίγουν το δρόμο για περιθωριακές δυνάμεις να αναδειχθούν στο προσκήνιο.
Οι θέσεις του, που περιλαμβάνουν χαρακτηρισμούς όπως «επιθετική πολιτική» για την αμερικανική αντιπυραυλική ασπίδα, συχνά ταυτίζονται με τη ρητορική του Κρεμλίνου, γεγονός που προκαλεί έντονη ανησυχία για τη γεωπολιτική κατεύθυνση που θα μπορούσε να ακολουθήσει η Ρουμανία.
Εθνικιστικός λόγος και social media
Επιπλέον, ο εθνικιστικός λόγος του Γκεοργκέσκου και η εμμονή του στις «παραδοσιακές αξίες» ανταποκρίθηκαν στις ανησυχίες ενός πληθυσμού που νιώθει ότι η πολιτισμική και εθνική του ταυτότητα απειλείται από την παγκοσμιοποίηση. Σε συνδυασμό με τη στρατηγική του στα social media, και ιδιαίτερα στο TikTok, κατάφερε να αγγίξει νεότερες ηλικιακές ομάδες, που συχνά απογοητεύονται από την παραδοσιακή πολιτική. Η λαϊκή, σχεδόν καθημερινή εικόνα που προβάλλει μέσα από βίντεο όπου ασκείται, μιλά σε podcasts ή επισκέπτεται εκκλησίες, του έδωσε την αίσθηση του «δικού τους ανθρώπου», κάτι που έλειπε από άλλους υποψήφιους.
Η Ε.Ε. κλονίζεται
Η άνοδος του Γκεοργκέσκου δεν είναι όμως τυχαία. Αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού φαινομένου, με την ακροδεξιά να «χτυπάει» σαν χείμαρρος την Ευρώπη από την Ιταλία έως την Ουγγαρία και από την Πολωνία έως την Ρουμανία. Και φυσικά προκαλούνται πολλά ερωτήματα για τη σταθερότητα και την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Στη Ρουμανία, η δυναμική αυτή συνοδεύεται από έντονη ανησυχία για τη δημοκρατία, καθώς η ακροδεξιά συχνά επιδεικνύει τάσεις αυταρχισμού και διχαστικής ρητορικής, που μπορεί να ενισχύσουν τις κοινωνικές εντάσεις.
Η επιτυχία του Γκεοργκέσκου δεν μπορεί να εξεταστεί μεμονωμένα. Αποτελεί προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές ηγεσίες ότι η παρατεταμένη οικονομική αβεβαιότητα, οι κοινωνικές ανισότητες και η αδυναμία παροχής πειστικών πολιτικών λύσεων ανοίγουν το δρόμο για περιθωριακές δυνάμεις να αναδειχθούν στο προσκήνιο. Εάν τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα αποτύχουν να προσαρμοστούν και να ανταποκριθούν στις ανάγκες των πολιτών, η ενίσχυση της ακροδεξιάς όχι μόνο στη Ρουμανία αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι πιθανό να συνεχιστεί.
