Με σκηνές και διπλωματικές κινήσεις στο παρασκήνιο σαν να βγήκε από βιβλίο του Τζον Λε Καρέ, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες αντάλλαξαν χθες για πρώτη φορά μετά την λήξη του ψυχρού πολέμου τόσο μεγάλο αριθμό κρατουμένων.
Η ανταλλαγή κρατουμένων αφορούσε επτά χώρες. Η Ρωσία, απελευθέρωσε τον ρεπόρτερ της Wall Street Journal, Evan Gershkovich, και δύο άλλους Αμερικανούς πολίτες που κρατούνταν στη Ρωσία, μαζί με φυλακισμένους Ρώσους αντιπολιτευόμενους ακτιβιστές, πολιτικούς και δημοσιογράφους.
Συνολικά 16 άτομα απελευθερώθηκαν τις ρωσικές φυλακές. Σε αντάλλαγμα, οκτώ άτομα απελευθερώθηκαν από τη Δύση.
Η ανταλλαγή πραγματοποιήθηκε στο διεθνές αεροδρόμιο στην Άγκυρα και περιλάμβανε επτά διαφορετικά αεροσκάφη που μετέφεραν 24 κρατούμενους από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, την Πολωνία, τη Σλοβενία, τη Νορβηγία και τη Ρωσία, ανέφερε αξιωματούχος των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών.
Η συμφωνία πάντως ήταν επίσης και ένα διαφορετικό είδος θριάμβου για τον Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν της Ρωσίας, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιήσει τη συμφωνία για να υπογραμμίσει την αφοσίωσή του στους Ρώσους «πατριώτες αξιωματικούς» (σ.σ. έτσι τους έχει αποκαλέσει) που συλλαμβάνονται στο εξωτερικό.
Και αυτό γιατί, η Γερμανία απελευθέρωσε τον Βαντίμ Κρασίκοφ, Ρώσο αξιωματικό της FSB (πρώην ΚGΒ) που καταδικάστηκε για τη δολοφονία ενός πρώην ηγέτη του Τσετσενικού κινήματος απόσχισης στο Βερολίνο το 2019 με εντολές της ρωσικής κυβέρνησης.
Ποιοι απελευθερώθηκαν
Η συμφωνία απελευθέρωσε τον κ. Gershkovich, 32 ετών, ο οποίος είχε περάσει 16 μήνες σε ρωσική φυλακή· την Alsu Kurmasheva, 47 ετών, Ρώσο-Αμερικανίδα συντάκτρια για το Radio Free Europe/Radio Liberty, που επίσης συνελήφθη πέρυσι – και τον Paul Whelan, 54 ετών, πρώην πεζοναύτη των ΗΠΑ που συνελήφθη το 2018.
Οι τρεις Αμερικανοί πολίτες προσγειώθηκαν χθες στη Βάση Άντριους και τόσο ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τ. Μπάιντεν όσο και η Αντιπρόεδρος Κάμαλα Χάρις βρίσκονταν εκεί και τους υποδέχτηκαν μετά κλάδων βαϊων.
Επίσης, απελευθερώθηκαν εξέχοντες Ρώσοι πολιτικοί κρατούμενοι. Αυτοί περιλαμβάνουν τον Ιλία Γιασίν, 41 ετών, ίσως τον πιο δημοφιλή αντιπολιτευόμενο πολιτικό που ήταν ακόμα φυλακισμένος, τον Βλαντιμίρ Καρά-Μουρζά, 42 ετών, βετεράνο ακτιβιστή που επίσης γράφει για την Washington Post και τον Όλεγκ Ορλόφ, 71 ετών, συμπρόεδρο της Memorial, της ρωσικής ομάδας ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αρκετοί από εκείνους που απελευθερώθηκαν από τη Ρωσία ήταν Γερμανοί πολίτες, συμπεριλαμβανομένου του Γερμανού Μοϊζές, ενός δικηγόρου που βοηθούσε Ρώσους να αποκτήσουν άδειες παραμονής στη Γερμανία και άλλες χώρες της Ε.Ε.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απελευθέρωσαν έναν καταδικασμένο χάκερ, τον Βλαντισλάβ Κλιούσιν, και δύο άλλους. Η Σλοβενία, η Νορβηγία και η Πολωνία απελευθέρωσαν τέσσερις κατηγορούμενους για κατασκοπεία ρώσους πολίτες.
Η Γερμανική «δύσκολη απόφαση»
Η Γερμανία έπαιξε έναν ιδιαίτερα κρίσιμο ρόλο στην ανταλλαγή κρατουμένων απελευθερώνοντας έναν Ρώσο δολοφόνο που καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για τη δολοφονία ενός πρώην Ηγέτη του Τσετσενικού αποσχιστικού κινήματος στη Γερμανία το 2019.
Ο Βαντίμ Κρασίκοφ, ο κρατούμενος που απελευθέρωσε η Γερμανία, ήταν πράκτορας των ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών, τον οποίο το Κρεμλίνο προσπαθούσε εδώ και χρόνια να πάρει πίσω. Πολλοί τον θεωρούν το πιο πολύτιμο ρωσικό περιουσιακό στοιχείο που ανταλλάχθηκε στην ανταλλαγή της Πέμπτης.
Η συμφωνία πάντως ήταν επίσης και ένα διαφορετικό είδος θριάμβου για τον Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν της Ρωσίας, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιήσει τη συμφωνία για να υπογραμμίσει την αφοσίωσή του στους Ρώσους «πατριώτες αξιωματικούς» (σ.σ. έτσι τους έχει αποκαλέσει)
«Το κρατικό ενδιαφέρον για την εκτέλεση της ποινής φυλάκισης ενός καταδικασμένου εγκληματία ήταν σε σύγκρουση με την ελευθερία, τη σωματική ευημερία και – σε ορισμένες περιπτώσεις – τελικά και τις ζωές αθώων ανθρώπων που κρατούνται στη Ρωσία και εκείνων που κρατούνται άδικα για πολιτικούς λόγους,» είπε ο Στέφεν Χέμπεστραϊτ, εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης, συμπληρώνοντας: «Η υποχρέωσή μας να προστατεύσουμε τους Γερμανούς πολίτες και η αλληλεγγύη μας με τις ΗΠΑ ήταν σημαντικοί παράγοντες.»
Ο Σ. Χέμπεστραϊτ σημείωσε στο τέλος με νόημα ότι: «η απόφαση δεν ήταν εύκολη».
Ο ρόλος της Τουρκίας
Όπως αναφέρει ο τουρκικός Τύπος ο ρόλος της Τουρκίας και συγκεκριμένα της ΜΙΤ (τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών) ήταν εξαιρετικά σημαντικός. Η ΜΙΤ συντόνισε την συγκέντρωση των αντιπροσώπων των εμπλεκομένων πλευρών με πάσα μυστικότητα, χρησιμοποιώντας αποτελεσματικά την ανταλλαγή πληροφοριών με εξουσιοδοτημένες να κάνουν διαπραγματεύσεις ομάδες κάθε χώρας, που ήταν κυρίως διπλωμάτες. Ετσι η MΙT διεύθυνε με επιτυχία τη διαμεσολάβηση από την αρχή έως το τέλος των διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα η ΜΙΤ (σύμφωνα πάντα με τα ίδια δημοσιεύματα) παρείχε την υλικοτεχνική υλοποίηση της συμφωνίας, την παροχή αεροπορικών μέσων και βάσεων και τελικά την μεταφορά μέσω του αεροδρομίου της Αγκυρας, των πρώην κρατουμένων στις πατρίδες τους.
Η ανταλλαγή του 2022
Η τελευταία φορά που έγινε ανταλλαγή κρατουμένων μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας ήταν το 2022, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες απελευθέρωσαν τον Βίκτορ Μπουτ, έναν καταδικασμένο με μεγάλες ποινές ρώσο έμπορο όπλων, σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση της Μπρίτνεϊ Γκρίνερ από τη Ρωσία, της μπασκετμπολίστριας που συνελήφθη εκείνη τη χρονιά με κατηγορίες για ναρκωτικά.
Κάποιοι επικριτές συμφωνιών όπως αυτή που απελευθέρωσε την Μ. Γκρίνερ λένε ότι αυτού του είδους συμφωνιών ενθαρρύνουν περαιτέρω συλλήψεις συγκεκριμένων πολιτών «υψηλής αξίας» από την Ουάσιγκτον και το Κρεμλίνο.
Ωστόσο, η νέα συμφωνία ήταν πολύ ευρύτερη από οποιαδήποτε ανταλλαγή που έκαναν ο Τ. Μπάιντεν ή οι πρόσφατοι προκάτοχοί του, με τον Πρόεδρο Πούτιν, δείχνοντας ακριβώς το αντίθετο.
