Του Ηλία Φωτίου *
Παλιοσίδερα με πιστοποιητικό τρόμου ή η μπίζνα μέσα στη μπίζνα της Άγκυρας.
Στις 6 Αυγούστου το Κογκρέσο των ΗΠΑ δημοσίευσε στα πρακτικά του μια γνωστοποίηση του State Department. η Τουρκία ζητά έγκριση να μεταβιβάσει στην Ουκρανία 70 βαλλιστικούς πυραύλους M39 ATACMS, 12 εκτοξευτές M270 MLRS, 2.524 ρουκέτες M26 και 47.000 βλήματα πυροβολικού M509A1 με υποπυρομαχικά διασποράς. Τα πρωτοσέλιδα έγραψαν για «επικίνδυνη κλιμάκωση» και «χτυπήματα βαθιά στη Ρωσία». Τα έγγραφα του Κογκρέσου γράφουν κάτι πιο πεζό, εκτιμώμενη αξία 284 εκατομμύρια δολάρια, με τους 70 πυραύλους να αποτιμώνται στα 28 εκατομμύρια. Δηλαδή 400 χιλιάδες δολάρια ο πύραυλος. Στην αγορά των βαλλιστικών, αυτή είναι τιμή ξεστοκαρίσματος.
Στην Ελλάδα, η είδηση πέρασε από το γνώριμο μηχάνημα παραγωγής τρόμου. Τα τηλεοπτικά παράθυρα γέμισαν απόστρατους που ανακάλυψαν «ιστορική ρήξη Άγκυρας-Μόσχας» και «τουρκικά χτυπήματα στην καρδιά της Ρωσίας», με τη βεβαιότητα ανθρώπων που δεν έχουν ανοίξει έγγραφο του Κογκρέσου στη ζωή τους. Το επάγγελμα του γεωπολιτικού αναλυτή έχει καταντήσει στη χώρα μας το μόνο όπου η άγνοια του πρωτογενούς υλικού δεν αποτελεί κώλυμα αλλά προσόν. Οσο λιγότερα ξέρεις, τόσο πιο ελεύθερα δραματοποιείς. Κανείς από τους πολυλογάδες των πάνελ δεν αναρωτήθηκε γιατί ένας «φονικός βαλλιστικός» κοστολογείται 400 χιλιάδες δολάρια, όσο ένα διαμέρισμα στο Κολωνάκι. Η απάντηση βρισκόταν σε δύο σελίδες διαβιβαστικά δελτία, αλλά οι δύο σελίδες θέλουν διάβασμα, ενώ το πάνελ θέλει μόνο στολή στη ντουλάπα και σιγουριά στη φωνή. Εκεί που τα έγγραφα γράφουν «απόσυρση πεπαλαιωμένου υλικού», η ελληνική ανάλυση άκουσε τύμπανα πολέμου. Δεν είναι η πρώτη φορά. Είναι απλώς η πιο φτηνή, με κάθε έννοια.
Ξεστοκάρισμα είναι, κυριολεκτικά. Το ίδιο το State Department εξηγεί στα έγγραφα ότι η Άγκυρα «επιδιώκει να απαλλαγεί από παλαιότερα αμυντικά είδη» ώστε να χρηματοδοτήσει τον εκσυγχρονισμό των εν ενεργεία συστημάτων της. Οι M39 είναι Block I, παραγωγής δεκαετίας του ’90. Εμβέλεια 165 χιλιόμετρα, όχι τα 300 που κυκλοφορούν στα ρεπορτάζ. Αδρανειακή καθοδήγηση χωρίς διόρθωση GPS, με ακρίβεια που οι νεότερες εκδόσεις έχουν προ πολλού ξεπεράσει. Τα 47.000 βλήματα των 203 χιλιοστών προορίζονται για τα αυτοκινούμενα 2S7 Pion, πυροβόλα σοβιετικής σχεδίασης που η Τουρκία δεν διαθέτει καν. Κάθονταν σε αποθήκες και περίμεναν είτε την καταστροφή τους, που κοστίζει, είτε έναν αγοραστή, που πληρώνει.
Ο αγοραστής βρέθηκε. Και μάλιστα σε στιγμή απόλυτης ανάγκης. Τα ουκρανικά αποθέματα ATACMS έχουν στεγνώσει, ενώ οι ΗΠΑ αδυνατούν να τα αναπληρώσουν επειδή άδειασαν τα δικά τους στη σύγκρουση με το Ιράν. Η Τουρκία δεν μπήκε στην αγορά ως δωρητής. Μπήκε ως ο μοναδικός προμηθευτής που είχε εμπόρευμα στο ράφι τη στιγμή που ο πελάτης δεν είχε πού αλλού να πάει. Οι έμποροι ξέρουν πώς λέγεται αυτή η θέση, μονοπώλιο της στιγμής. Και τιμολογείται ανάλογα, όχι σε χρήμα, σε επιρροή.
Η αρχιτεκτονική της απενοχοποίησης
Το πραγματικά κομψό στοιχείο της συναλλαγής δεν είναι το περιεχόμενό της αλλά η νομική της συσκευασία. Η Άγκυρα δεν «στέλνει όπλα στην Ουκρανία». Η Άγκυρα ζητά από την Ουάσιγκτον άδεια επανεξαγωγής αμερικανικού υλικού, όπως απαιτεί ο αμερικανικός νόμος για κάθε μεταβίβαση συστημάτων αμερικανικής προέλευσης. Το State Department εγκρίνει, το Κογκρέσο έχει 15 ημέρες να αντιδράσει, η μεταφορά ανατίθεται σε τουρκικές, βουλγαρικές και αμερικανικές εταιρείες logistics. Όταν η Μόσχα διαμαρτυρηθεί, η απάντηση της Άγκυρας είναι έτοιμη πριν καν διατυπωθεί η ερώτηση, εμπορική πράξη, αμερικανική ιδιοκτησία, αμερικανική έγκριση. Παράπονα στην Ουάσιγκτον.
Η Μόσχα θα τα καταπιεί, όπως κατάπιε τα Bayraktar το 2022. Όχι από μεγαλοψυχία. Από αριθμητική. Ο TurkStream περνά από τουρκικά χωρικά ύδατα, ο πυρηνικός σταθμός στο Akkuyu είναι ρωσική επένδυση 20 δισεκατομμυρίων, το εμπόριο παράκαμψης των κυρώσεων διέρχεται σε σημαντικό βαθμό από τουρκικό έδαφος και τα Στενά τα κλειδώνει η Σύμβαση του Μοντρέ, της οποίας θεματοφύλακας είναι ο ίδιος άνθρωπος που μόλις πούλησε βαλλιστικούς πυραύλους στον αντίπαλο. Η ασυμμετρία της εξάρτησης είναι το πραγματικό δίχτυ ασφαλείας του Ερντογάν. Η Ρωσία δεν διαθέτει εργαλείο τιμωρίας της Τουρκίας που να μην κοστίζει στην ίδια περισσότερο απ’ όσο στον τιμωρούμενο.
Τι αγοράζει η Άγκυρα με τα λεφτά των άλλων
Η … ομορφιά του σχήματος βρίσκεται στο ότι η Τουρκία πληρώνεται τρεις φορές για το ίδιο εμπόρευμα. Πρώτη πληρωμή, τα μετρητά, 284 εκατομμύρια για υλικό που λογιστικά είχε αξία παλιοσίδερου και του οποίου η ασφαλής καταστροφή θα επιβάρυνε τον τουρκικό προϋπολογισμό. Δεύτερη πληρωμή, η Ουάσιγκτον. Σε μια συγκυρία όπου η Άγκυρα διαπραγματεύεται την επιστροφή της στο πρόγραμμα F-35, τον εκσυγχρονισμό των F-16 και τη θέση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, η εικόνα του συμμάχου που «κάνει το βαρύ έργο» όταν οι αποθήκες των άλλων άδειασαν είναι διαπραγματευτικό κεφάλαιο πρώτης γραμμής. Τρίτη πληρωμή, το Κίεβο. Η τουρκική αμυντική βιομηχανία χτίζει ήδη παραγωγική βάση σε ουκρανικό έδαφος και θέλει προνομιακή θέση στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση, μια αγορά που θα μετρηθεί σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια.
Στο ΝΑΤΟ, η αναβάθμιση είναι πιο σιωπηλή αλλά πιο ουσιαστική. Η Συμμαχία ανακάλυψε στην Ουκρανία ότι το νόμισμά της δεν είναι πλέον οι διακηρύξεις των συνόδων κορυφής αλλά τα πυρομαχικά στις αποθήκες. Με αυτό το κριτήριο, η Τουρκία μόλις απέδειξε ότι είναι το μόνο μέλος με πλεόνασμα προς διάθεση, τη στιγμή που Ευρώπη και ΗΠΑ ξύνουν τον πάτο του βαρελιού. Όποιος έχει γεμάτες αποθήκες σε εποχή σπάνης αγοράζει επιρροή σε τιμή ευκαιρίας. Πρόσθεσε τον έλεγχο της Μαύρης Θάλασσας και βλέπεις τον «προβληματικό σύμμαχο» των τελευταίων ετών να μετατρέπεται σε αναντικατάστατο κόμβο, χωρίς να δώσει τίποτα που να του λείπει.
Το επάγγελμα του εμπρηστή-πυροσβέστη
Μένει η υποτιθέμενη αντίφαση: πώς συμβιβάζεται ο ρόλος του μεσολαβητή της Κωνσταντινούπολης με τον προμηθευτή βαλλιστικών πυραύλων; Η ερώτηση προϋποθέτει ότι πρόκειται για δύο ρόλους. Δεν πρόκειται. Είναι ένα ενιαίο επιχειρηματικό μοντέλο. Η Άγκυρα πουλά στη σύγκρουση και τα δύο προϊόντα που χρειάζεται. Το τραπέζι των διαπραγματεύσεων και τα βλήματα. Όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, πουλά βλήματα. Όταν κάποια στιγμή τελειώσει, θα πουλήσει το τραπέζι. Και οι δύο πελάτες πληρώνουν, ο καθένας για το δικό του προϊόν, και κανείς δεν μπορεί να αποχωρήσει από το μαγαζί γιατί δεν υπάρχει άλλο μαγαζί.
Το πραγματικό δίδαγμα δεν αφορά την Τουρκία. Αφορά όσους ακόμη διαβάζουν την τουρκική πολιτική ως ταλάντωση ανάμεσα σε Δύση και Ρωσία, ως δίλημμα ταυτότητας που κάποια στιγμή θα «λυθεί». Δεν υπάρχει δίλημμα. Υπάρχει ταμείο. Και το ταμείο, αυτή την εβδομάδα, χτύπησε 284 εκατομμύρια για εμπόρευμα που προοριζόταν για το χυτήριο, συν μια αναβάθμιση κύρους σε τρεις πρωτεύουσες ταυτόχρονα. Ο τρόμος των πρωτοσέλιδων θέλει προσοχή στη λεπτομέρεια. Αυτό που παρουσιάζεται ως κλιμάκωση του πολέμου είναι, στα έγγραφα, εκκαθάριση αποθήκης. Ο πόλεμος απλώς εξασφάλισε ότι ακόμη και τα παλιοσίδερα βρίσκουν αγοραστή σε τιμή καινούργιου.
* Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος
