Για δεκαετίες, το Ιράν έχτιζε μεθοδικά έναν άξονα αντίστασης, έναν περίπλοκο και πολυεπίπεδο ιστό συμμάχων που επεκτείνεται από το Ιράκ και τον Λίβανο μέχρι τη Συρία και την Υεμένη. Ο στόχος ήταν ξεκάθαρος: η αντιπαράθεση με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, η εδραίωση της ιρανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή και η διατήρηση ενός στρατηγικού πλεονεκτήματος μέσω πολιτοφυλακών και ένοπλων ομάδων. Ωστόσο, η πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ επέφερε ένα ισχυρό πλήγμα για τον άξονα και δεν αποκλείεται και το τέλος του.
Η απώλεια της Συρίας ως βασικού συμμάχου θέτει υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα του ιρανικού σχεδίου και αποκάλυψε τις εσωτερικές αδυναμίες ενός κάποτε αδιάσπαστου μετώπου. Μπορεί το Ιράν να διατηρήσει την επιρροή του ή η κατάρρευση της συμμαχίας σηματοδοτεί την αρχή του τέλους για τον άξονα αντίστασης;
Παρά τις φήμες ότι ο άξονας αντίστασης έχει καταρρεύσει, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, απέρριψε τις εκτιμήσεις αυτές ως «λανθασμένες» και «αδαείς». Σύμφωνα με τον ίδιο, η αντίσταση «θα επεκταθεί σε ολόκληρη την περιοχή», καθώς βασίζεται στη δέσμευση και την πίστη — όχι σε υλικές υποδομές που μπορούν να καταστραφούν.
Ο Χαμενεΐ τόνισε επίσης ότι ο πρωταρχικός στόχος της Τεχεράνης παραμένει η απομάκρυνση των Ηνωμένων Πολιτειών, ιδιαίτερα από το Ιράκ, ως εκδίκηση για τη δολοφονία του στρατηγού Κασέμ Σολεϊμανί το 2020, ο οποίος υπήρξε ο αρχιτέκτονας του άξονα αντίστασης.
Η Χεζμπολάχ μεταξύ «ζωής και θανάτου»
Με τη στήριξη του Ιράν από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Χεζμπολάχ αναδείχθηκε σε κυρίαρχη στρατιωτική και πολιτική δύναμη στον Λίβανο, ξεπερνώντας σε ισχύ ακόμα και τον εθνικό στρατό της χώρας.Ωστόσο, τον τελευταίο χρόνο η οργάνωση δέχθηκε σοβαρά πλήγματα από το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας του ηγέτη της, Χασάν Νασράλα, και κορυφαίων στρατιωτικών διοικητών της.
Η Τεχεράνη προσπαθεί να διατηρήσει την εικόνα ισχύος, υποστηρίζοντας ότι η Χεζμπολάχ παραμένει ενεργή, με τον Χαμενεΐ να χαρακτηρίζει την αντίσταση του Λιβάνου και των Παλαιστινίων ως «ήττα» για το Ισραήλ.
Παρόλα αυτά, η απώλεια της Συρίας ως στρατηγικού συμμάχου δυσκολεύει τη στήριξη της Χεζμπολάχ. Η διακοπή του χερσαίου διαδρόμου μεταξύ Τεχεράνης, Βαγδάτης, Δαμασκού και Βηρυτού περιπλέκει τον εφοδιασμό και την ενίσχυση της οργάνωσης, ενώ ενθαρρύνει το Ισραήλ να συνεχίσει τις επιθέσεις.
Κλιμάκωση στην Υεμένη και το Ιράκ
Το Ισραήλ ήδη έχει εκμεταλλευτεί την πτώση του Άσαντ για να εδραιώσει την παρουσία του στη Συρία, καταλαμβάνοντας τα εδάφη στην αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη του ’73 στα Γκολάν και εξαπολύοντας παράλληλα εκατοντάδες αεροπορικές επιθέσεις κατά περιοχών όπου βρίσκονταν αποθηκευμένα όπλα πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς και βαλλιστικοί πύραυλοι.
Την ίδια στιγμή, η Υεμένη παραμένει σημείο έντασης, καθώς το Ισραήλ πραγματοποίησε νέες επιδρομές εναντίον των Χούθι, πλήττοντας υποδομές, πλοία και ενεργειακές εγκαταστάσεις. Οι Χούθι ανταπέδωσαν, εκτοξεύοντας βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον του Ισραήλ. Παρότι ορισμένοι αναχαιτίστηκαν, άλλοι έπληξαν στόχους, προκαλώντας τραυματισμούς και καταστροφές.
H ιρανική στρατηγική βασίστηκε σε τρεις πυλώνες:
Γεωγραφική σύνδεση: Από το Ιράν στον Λίβανο μέσω Ιράκ και Συρίας.
Συντονισμός και ενότητα : Οι επιθέσεις σε ένα μέλος θεωρούνταν απειλή για όλους.
Ιδεολογία αντίστασης: Με έμφαση στον αντιαμερικανισμό και τον αντισιωνισμό.
Ενώ στο Ιράκ, η Ουάσιγκτον απαιτεί τη διάλυση των πολιτοφυλακών που ελέγχονται από το Ιράν, απειλώντας με στρατιωτική δράση εάν η Βαγδάτη δεν συμμορφωθεί. Όμως οι περισσότερες από αυτές τις ομάδες έχουν ενταχθεί επισήμως στις ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας, γεγονός που περιπλέκει την κατάσταση και κάνει τις απειλές της Ουάσιγκτον επί της ουσίας «έπεα πτερόεντα».
Αντίσταση χωρίς άξονα;
Ο άξονας αντίστασης, όπως τον γνωρίζαμε, φαίνεται πως δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει ως ένα ενοποιημένο δίκτυο κρατών και πολιτοφυλακών. Ο άξονας έχει χάσει τα γεωγραφικά του ερείσματα στη Μέση Ανατολή. Αν και διατηρεί παρουσία στο Ιράκ και στην Υεμένη, δεν μπορεί να παίξει τον στρατηγικό ρόλο που είχε στο παρελθόν.
Και αυτό γιατί η ιρανική στρατηγική βασίστηκε σε τρεις πυλώνες:
Γεωγραφική σύνδεση – από το Ιράν στον Λίβανο μέσω Ιράκ και Συρίας.
Συντονισμός και ενότητα – οι επιθέσεις σε ένα μέλος θεωρούνταν απειλή για όλους.
Ιδεολογία αντίστασης – με έμφαση στον αντιαμερικανισμό και τον αντισιωνισμό.
Η πτώση του Άσαντ έχει αποδυναμώσει τους δύο πρώτους πυλώνες, αλλά η ιδεολογία αντίστασης φαίνεται να παραμένει ισχυρή, ίσως και ενισχυμένη, όμως ανεπαρκής να φέρει πρακτικά αυτό που η Τεχεράνη έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο.
Το νέο τοπίο
Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ άλλαξε δραματικά τους συσχετισμούς δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, αναγκάζοντας το Ιράν να προσαρμοστεί σε ένα νέο και πιο ασταθές περιβάλλον. Ο άξονας αντίστασης που είχε οικοδομήσει μεθοδικά επί δεκαετίες δεν είναι πλέον ενιαίος, καθώς οι εδαφικές και στρατηγικές απώλειες αποδυνάμωσαν τον συντονισμό και τη συνοχή του. Παρ’ όλα αυτά, η ιδεολογική βάση της αντίστασης παραμένει ισχυρή, τροφοδοτώντας την εχθρότητα απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Το Ιράν δείχνει αποφασισμένο να ανασυνταχθεί, εστιάζοντας στις πολιτοφυλακές του Ιράκ και της Υεμένης, ενώ παράλληλα επιδιώκει να διατηρήσει τη Χεζμπολάχ ως κεντρικό πυλώνα επιρροής στον Λίβανο.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: μπορεί η Τεχεράνη να ξαναχτίσει τον άξονα αντίστασης ή μήπως οδηγείται αναπόφευκτα σε έναν νέο, κατακερματισμένο ρόλο στη Μέση Ανατολή; Ο χρόνος θα δείξει αν ο τρόπος της αντίστασης (που είχε σχεδιάσει το Ιράν) θα επιβιώσει και αν ναι, με ποια μορφή.
