Για περισσότερα από είκοσι χρόνια, οι υπηρεσίες ασφαλείας των ΗΠΑ αναζητούσαν τις μεγαλύτερες απειλές σε τρομοκρατικές οργανώσεις, ξένες μυστικές υπηρεσίες και βίαιες εξτρεμιστικές ομάδες. Σήμερα, ένα εσωτερικό υπόμνημα αξιολόγησης απειλών αποκαλύπτει ότι ένα μέρος της προσοχής τους στρέφεται πλέον σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Την αυξανόμενη οργή απέναντι στους διευθύνοντες συμβούλους των μεγαλύτερων αμερικανικών επιχειρήσεων.
Ο λόγος δεν είναι ότι οι επιθέσεις κατά διευθυνόντων συμβούλων έχουν πολλαπλασιαστεί. Είναι ότι, σύμφωνα με το ίδιο το υπόμνημα, ολοένα περισσότεροι Αμερικανοί θεωρούν πλέον τις οικονομικές ελίτ υπεύθυνες για την επιδείνωση της ζωής τους. Και ίσως αυτή να είναι η πιο αποκαλυπτική ένδειξη για το πόσο βαθιά έχει αλλάξει η αμερικανική κοινωνία.
Το έγγραφο συντάχθηκε. σύμφωνα με τον ενημερωτικό ιστότοπο The Intercept, από το Περιφερειακό Κέντρο Επιχειρήσεων και Πληροφοριών του Νιου Τζέρσεϊ, ένα από τα δεκάδες Κέντρα Συγχώνευσης Πληροφοριών που δημιουργήθηκαν στις ΗΠΑ μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Η υπόθεση Μαντζιόνε ως καταλύτης
Αποστολή των κέντρων αυτών ήταν αρχικά η συγκέντρωση και ανταλλαγή πληροφοριών για πιθανές τρομοκρατικές απειλές μεταξύ ομοσπονδιακών, πολιτειακών και τοπικών υπηρεσιών. Δύο δεκαετίες αργότερα, όμως, ένα από αυτά τα κέντρα προειδοποιεί τις υπηρεσίες ασφαλείας μεγάλων επιχειρήσεων ότι το κλίμα κοινωνικής δυσαρέσκειας ενδέχεται να οδηγήσει σε επιθέσεις εναντίον διευθυντικών στελεχών.
Αφορμή αποτέλεσε η δολοφονία του διευθύνοντος συμβούλου της ασφαλιστικής εταιρείας UnitedHealthcare, Μπράιαν Τόμσον, τον Δεκέμβριο του 2024. Για τη δολοφονία κατηγορείται ο 26χρονος τότε Λουίτζι Μαντζιόνε, ο οποίος, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, θεωρούσε το ιδιωτικό σύστημα υγείας σύμβολο μιας οικονομίας που παράγει τεράστια κέρδη για λίγους αφήνοντας εκατομμύρια πολίτες χωρίς ουσιαστική πρόσβαση στην περίθαλψη. Η υπόθεση προκάλεσε σοκ στις ΗΠΑ. Όχι μόνο λόγω της ίδιας της δολοφονίας, αλλά επειδή ένα μέρος της κοινής γνώμης αντιμετώπισε τον Μαντζιόνε λιγότερο ως κοινό εγκληματία και περισσότερο ως έκφραση μιας βαθύτερης κοινωνικής αγανάκτησης.
Εκεί όμως αρχίζει το πραγματικό ενδιαφέρον της υπόθεσης. Το υπηρεσιακό υπόμνημα δεν περιορίζεται στην καταγραφή πιθανών απειλών. Περιλαμβάνει μια διαπίστωση που θα περίμενε κανείς να διαβάσει σε κοινωνιολογική μελέτη και όχι σε έκθεση υπηρεσιών ασφαλείας. «Ο δημόσιος διάλογος», αναφέρει, «αποδίδει ολοένα περισσότερο τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μεσαίες και χαμηλότερες τάξεις στις πράξεις και την επιρροή των πλούσιων εταιρικών στελεχών».
Με άλλα λόγια, οι ίδιες οι υπηρεσίες ασφαλείας αναγνωρίζουν ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στις οικονομικές ελίτ δεν αποτελεί πλέον περιθωριακή αντίληψη. Αποτελεί στοιχείο του κυρίαρχου δημόσιου διαλόγου. Το υπόμνημα, μιας και πρόκειται για υπηρεσίες ασφάλειας, δεν αναζητά βέβαια τις αιτίες της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Αναζητά τρόπους να προστατεύσει εκείνους προς τους οποίους στρέφεται η δυσαρέσκεια αυτή. Και συνιστά στους υπεύθυνους ασφαλείας των μεγάλων επιχειρήσεων να αλλάζουν τις καθημερινές μετακινήσεις των διευθυνόντων συμβούλων, να περιορίζουν τις δημόσιες εμφανίσεις τους, να αφαιρούν προσωπικά στοιχεία από το διαδίκτυο και να βρίσκονται σε επιφυλακή απέναντι σε πιθανούς «μοναχικούς δράστες» με προσωπικά κίνητρα.
Η προστασία των κοινωνικών ανισοτήτων
Εδώ ακριβώς εντοπίζει το πρόβλημα ο πρώην πράκτορας του FBI, Μάικλ Γκέρμαν, ο οποίος για χρόνια ασχολήθηκε με την αντιμετώπιση της εγχώριας τρομοκρατίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, το κράτος αντιμετωπίζει ως ζήτημα ασφαλείας μια κοινωνική πραγματικότητα την οποία θα όφειλε πρωτίστως να αντιμετωπίσει πολιτικά. Αντί να εξετάζει γιατί ολοένα περισσότεροι πολίτες θεωρούν υπεύθυνους τους οικονομικά ισχυρούς για τη διεύρυνση των ανισοτήτων, κινητοποιεί δημόσιους πόρους για την προστασία εκείνων προς τους οποίους στρέφεται αυτή η δυσαρέσκεια.
Και η ανησυχία δεν μοιάζει αδικαιολόγητη. Η δολοφονία του Μπράιαν Τόμσον συνοδεύτηκε από μια δημόσια συζήτηση που εξέπληξε ακόμη και πολλούς αναλυτές. Δημοσκόπηση του Associated Press και του NORC έδειξε ότι, παρότι η συντριπτική πλειονότητα των Αμερικανών καταδίκαζε τη δολοφονία, σχεδόν επτά στους δέκα θεωρούσαν ότι οι επιχειρηματικές πρακτικές των ασφαλιστικών εταιρειών έφεραν επίσης σημαντικό μερίδιο ευθύνης για το κοινωνικό κλίμα που οδήγησε σε αυτήν. Σχεδόν οι μισοί επέρριπταν την ευθύνη και στις διευρυνόμενες οικονομικές ανισότητες.
Η παρατήρηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξετάσει κανείς το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο. Τα τελευταία χρόνια η οικονομική ανισότητα στις ΗΠΑ έχει φτάσει σε επίπεδα που θυμίζουν τις αρχές του 20ού αιώνα. Σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, το πλουσιότερο 1% των Αμερικανών ελέγχει πλέον σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού ιδιωτικού πλούτου της χώρας. Την ίδια στιγμή, οι αμοιβές των διευθυνόντων συμβούλων των μεγαλύτερων επιχειρήσεων συνεχίζουν να αυξάνονται με ρυθμούς πολλαπλάσιους από εκείνους των μισθών των εργαζομένων, ενώ το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά βάρη για τα αμερικανικά νοικοκυριά.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η υπόθεση Μαντζιόνε λειτούργησε περισσότερο ως καταλύτης παρά ως αιτία. Εκανε απλώς την κοινωνική οργή περισσότερο ορατή. Το ίδιο το υπόμνημα επιβεβαιώνει άθελά του αυτή την πραγματικότητα. Για να τεκμηριώσει την υποτιθέμενη αύξηση της απειλής, δεν παραθέτει οργανωμένα τρομοκρατικά δίκτυα ούτε συντονισμένες εκστρατείες βίας.
Παραθέτει αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σατιρικές χριστουγεννιάτικες λίστες με στόχους CEO, βανδαλισμούς , ακόμα και κινητοποιήσεις αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη. Όπως παρατηρεί ο ίδιος ο Γκέρμαν, πρόκειται για ετερόκλητα περιστατικά που παρουσιάζονται ως ενιαία απειλή χωρίς ουσιαστική ανάλυση των μεταξύ τους σχέσεων.
Η νέα “τρομοκρατία”
Η κριτική δεν είναι καινούργια. Τα Κέντρα Συγχώνευσης Πληροφοριών έχουν κατηγορηθεί επανειλημμένα ότι, αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στην τρομοκρατία, παρακολουθούν διαδηλώσεις, φοιτητικά κινήματα, οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων και κάθε μορφή κοινωνικής κινητοποίησης που θεωρείται πιθανός παράγοντας αποσταθεροποίησης. Οργανώσεις υπεράσπισης των πολιτικών ελευθεριών προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι η λογική της «προληπτικής συλλογής πληροφοριών» κινδυνεύει να μετατραπεί σε μηχανισμό επιτήρησης της πολιτικής διαφωνίας.
Το νέο στοιχείο είναι ότι στο επίκεντρο αυτής της επιτήρησης φαίνεται να περνά πλέον και η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στις οικονομικές ελίτ. Και ένα τμήμα του κρατικού μηχανισμού αντιμετωπίζει πλέον την αυξανόμενη ανισότητα όχι μόνο ως κοινωνικό ή οικονομικό πρόβλημα, αλλά και ως πιθανή απειλή για τη δημόσια ασφάλεια.
Για δεκαετίες, η αμερικανική πολιτική απέφευγε ακόμη και να μιλήσει για ταξικές αντιθέσεις. Προτιμούσε το λεξιλόγιο της «μεσαίας τάξης», των «ίσων ευκαιριών» και του «αμερικανικού ονείρου». Σήμερα, δεν είναι κάποιος μαρξιστής οικονομολόγος ή ένα εργατικό συνδικάτο που επαναφέρει, έστω έμμεσα, το ζήτημα της πάλης των τάξεων. Είναι οι ίδιες οι υπηρεσίες ασφαλείας. Όχι επειδή αναζητούν τρόπους να περιορίσουν τις αιτίες της ανισότητας, αλλά επειδή ετοιμάζονται να διαχειριστούν τις συνέπειές της.
