Ηρθε η ώρα για την «επίλυση» του Κυπριακού; Και εάν ναι, με ποιους όρους; Η υπογραφή Οδικού Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας Λευκωσίας – Ουάσιγκτον, σημαίνει αλλαγή στάσης των ΗΠΑ στο Κυπριακό και εντατικοποίηση των παρεμβάσεών τους για την επίλυσή του, ή θα περιοριστούν στην στρατιωτική ενίσχυση της παρουσίας τους στην Ανατολική Μεσόγειο, καθιστώντας την Κύπρο μια «νέα Σούδα»; Ενώ οι εξελίξεις που «τρέχουν» το τελευταίο διάστημα αυξάνουν τα ερωτηματικά, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ καλεί την Κυπριακή Δημοκρατία και τα κατεχόμενα στην πρώτη τους συνάντηση.
Η υπογραφή, εσχάτως, του οδικού χάρτη συνεργασίας ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Κυπριακή Δημοκρατία, αποτελεί την ολοκλήρωση των πρώτων σημαντικών βημάτων που είχαν γίνει εδώ και πολλούς μηνες. Ηδη, τον Ιούνιο του 2024, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του υπουργού Εξωτερικών της Κύπρου, Κωνσταντίνου Κόμπου, στις ΗΠΑ, και τη συνάντησή του με τον Αμερικανό ομόλογό του, Άντονι Μπλίνκεν, είχε συμφωνηθεί η θεσμοθέτηση στρατηγικού διαλόγου ανάμεσα σε Λευκωσία και Ουάσιγκτον. Τώρα, αυτός ο κύκλος φαίνεται να κλείνει με τον «οδικό χάρτη», οι λεπτομέρειες του οποίου ακόμα δεν είναι γνωστές.
Ο Κύπριος υπουργός Άμυνας, Βασίλης Πάλμας, με την πρέσβη των ΗΠΑ στην Κύπρο, Τζούλι Φίσερ, μετά την υπογραφή της συμφωνίας
Παρά ταύτα, η Αγκυρα ήδη έχει βγει στα … κάγκελά και καταγγέλλει τη συμφωνία. Μάλιστα, φέρεται να έκανε και διάβημα προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, διότι η συμφωνία, όπως αναφέρθηκε σε τουρκική ανακοίνωση, «θέτει σε κίνδυνο τους Τουρκοκύπριους και την Τουρκία».
Το εμπάργκο όπλων σε βάρος της Κύπρου
Η κίνηση αυτή στο πάζλ των αμερικανο-κυπριακών σχέσεων δεν είναι η πρώτη. Ως γνωστόν, κατόπιν πρωτοβουλίας του γερουσιαστή και πρώην προέδρου της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, Ρόμπερτ Μενέντεζ (αναγκάστηκε να αποχωρήσει από το πόστο του, λόγω κατηγοριών για υποθέσεις διαφθοράς), προωθήθηκε η πλήρης άρση του εμπάργκο στις πωλήσεις αμερικανικών οπλικών συστημάτων στην Κύπρο.
Το εμπάργκο που είχε επιβληθεί από τις ΗΠΑ στην Κύπρο το 1987, και δείχνει πως οι ΗΠΑ διαχρονικά έκλειναν το μάτι στην Τουρκία, ουσιαστικά αποφασίστηκε μετά τις επίμονες προσπάθειες της Αγκυρας. Αλλο που δεν ήθελε, βέβαια, τότε, η Ουάσιγκτον. Εμπάργκο όπλων είχαν επιβάλλει οι ΗΠΑ και στην Τουρκία, το 1974, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το οποίο όμως διήρκεσε μόλις 4 χρόνια (!).
S-300: ΗΠΑ, Τουρκία, Ισραήλ, Ελλάδα
Γι’ αυτό, μεταξύ των άλλων, καθώς και λόγω παλαιών δεσμών, η Λευκωσία αποφάσιζε να αγοράζει οπλικά συστήματα από άλλες χώρες, όπως ανάμεσα στις άλλες, από τη Ρωσία. Κορυφαίο επεισόδιο σε αυτό το σκηνικό, ήταν η αγορά των ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικών συστημάτων, S-300, (1997-1998) από την Κύπρο. Τότε, έβαλαν «βέτο» οι ΗΠΑ, η Τουρκία και το Ισραήλ, θεωρώντας ότι ένα τέτοιο όπλο ανατράπει (!) την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή της Α. Μεσογείου. Τελικώς, αυτά τα θεωρούμενα τότε ως αποτελεσματικά συστήματα μεγάλου βεληνεκούς, κατέληξαν στην Κρήτη, ουσιαστικά σε «εφεδρεία», αν όχι στις αποθήκες.
Οι S-300 σε παλαιότερη άσκηση, στο πεδίο βολής Κρήτης
Το 2022, λοιπόν, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ αίρουν τους περιορισμούς πώλησης αμυντικών εξοπλισμών στην Κυπριακή Δημοκρατία για το οικονομικό έτος 2023 (η άρση του εμπάργκο ισχύει μόνο για ένα έτος και υπόκειται σε ανανέωση). Προηγουμένως, το 2019, το Κογκρέσο είχε εγκρίνει τον Νόμο για την Ασφάλεια και την Ενεργειακή Συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο το 2019 (EastMed Act).
Κυβέρνηση Μητσοτάκη – Λευκωσία
Στο μεταξύ, εδώ και χρόνια προωθείτο η συμμετοχή της Κύπρου σε προγράμματα «ειδικής σχέσης» της Κύπρου με το ΝΑΤΟ. Να σημειωθεί, ωστόσο, ότι οι όποιες σκέψεις είχαν γίνει στο παρελθόν -ακόμα και στο πρόσφατο- για πλήρη ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, αυτές θα προσέκρουαν στην άσκηση βέτο εκ μέρους της Τουρκίας. Ακόμα και στις περιπτώσεις των «ειδικών σχέσεων» της Κύπρου με προγράμματα του ΝΑΤΟ, συχνά η Αγκυρα υψώνει εμπόδια. Οπως το ίδιο έκανε και σε άλλες χώρες, όποτε είχε διαφορές μαζί τους, όπως με την Αυστρία, κ.λ.π.
Να σημειωθεί πως, προ της κυβέρνησης Μητσοτάκη, κύκλοι στην Αθήνα και τη Λευκωσία προωθούσαν δραστήρια το σχέδιο για δέσμευση των ΗΠΑ έναντι της Κύπρου, της δημιουργίας Τριμερούς Ελλάδας – Κύπρου – ΗΠΑ (3+1 με το Ισραήλ, έγινε μετά), αλλά και της ενίσχυσης της ειδικής σχέσης Κύπρου – ΝΑΤΟ. Κατόπιν, η κυβέρνηση Μητσοτάκη, όπως συχνά παραπονούνται στη Λευκωσία, έδινε και δίδει την αίσθηση ότι η Κύπρος … κείται μακράν.
«Ευκαιρία» για το Κυπριακό;
Προ μηνών, το Neostrtategy.gr παρέθετε τις επισημάνσεις του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Ίβο Ντάαλντερ, ο οποίος αναφερόμενος στα «ανοίγματα» Κύπρου -ΗΠΑ, έλεγε στον ιστότοπο, Politico, ότι «μια ισχυρή συνεργασία ΗΠΑ – Κύπρου θα μπορούσε να οικοδομήσει εμπιστοσύνη μεταξύ των ΗΠΑ, της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, και ενδεχομένως να πείσει την Άγκυρα ότι μετά από 50 χρόνια έχει έρθει η ώρα να βρεθεί μια δίκαιη διπλωματική λύση στο Κυπριακό ζήτημα. Μια ισχυρή συνεργασία ΗΠΑ – Κύπρου μπορεί να είναι το κλειδί για την μετατροπή του Κυπριακού προβλήματος σε Κυπριακή λύση».
Εάν η αμυντική συμφωνία Κύπρου – ΗΠΑ σημαίνει και τη μεγαλύτερη ενεργοποίηση των ΗΠΑ προς την κατεύθυνση της επίλυσης του Κυπριακού, είναι προς το παρόν αδιευκρίνιστο. Πόσο μάλλον, όταν μπροστά είναι οι αμερικανικές εκλογές, τον Νοέμβριο, και ο νέος -ή η νέα- πρόεδρος των ΗΠΑ θα αναλάβει στις 20 Ιανουαρίου 2025. Μέχρι τότε είναι άκρως αμφίβολο εάν θα επιχειρηθούν ουσιαστικά βήματα για τη λύση. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάποιες πλευρές (για παράδειγμα η Τουρκία), δεν θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Πάντως, από την έως τώρα εμπειρία διπλωματικών κύκλων, οι Δημοκρατικοί -στην περίπτωση που εκλεγεί η Καμάλα Χάρις– ήταν ανέκαθεν, τόσο στα ελληνοτουρκικά, όσο και στο Κυπριακό, άκρως παρεμβατικοί. Να σημειωθεί πως εκ των βασικών «χειριστών» του Κυπριακού (όπως και έως πρόσφατα στο Ουκρανικό) ήταν το «γεράκι», η πρώην υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, επί Ομπάμα, Βικτόρια Νούλαντ, η οποία ουδόλως φημιζόταν για ισορροπημένη στάση έναντι Κύπρου και Τουρκίας. Αντίθετα, μάλλον έκλεινε το μάτι στην Αγκυρα. Από την άλλη, όσο κι’ αν φαίνεται περίεργο, οι Ρεπουμπικάνοι δεν είναι τόσο σκληρά παρεμβατικοί όσο οι Δημοκρατικοί.
Η μεγαλόνησος … «νέα Σούδα»;
Οπως και να’ χει, οι Αμερικανοί, μέσω των αμυντικών συμφωνιών που κάνουν, όπως και με την Ελλάδα, πρωτίστως κοιτούν να εξυπηρετήσουν τα δικά τους εθνικά – γεωπολιτικά συμφέροντα. Ως εκ τούτου, λογικές του τύπου -που είναι λίαν διαδεδομένες στην Αθήνα- ότι «το ιππικό θα μας σώσει», είναι καταφανώς, και ιστορικά αποδεδειγμένα, ολέθριο λάθος. Το έχει πληρώσει, άλλωστε, ακριβά και η Ελλάδα και η Κύπρος, με την προδοσία της χούντας.
Ελλιμενισμός αμερικανικού αεροπλανοφόρου στη βάση της Σούδας, στην Κρήτη
Πάντως, ο Ίβο Ντάαλντερ θεωρεί ότι η Κύπρος επιδιώκει ισχυρότερους στρατιωτικούς και στρατηγικούς δεσμούς με την Ουάσιγκτον, και παρόλο που δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ και η προοπτική ένταξής της είναι αβέβαιη λόγω της πιθανής τουρκικής αντίθεσης, οι ΗΠΑ έχουν αρχίσει να ανταποκρίνονται θετικά. Ο ίδιος ισχυρίζεται, μάλιστα, «οι ΗΠΑ έχουν συνειδητοποιήσει την στρατηγική αξία του νησιού για στρατιωτικές και ανθρωπιστικές επιχειρήσεις».
Να σημειωθεί πως κατά καιρούς έχει γίνει λόγος για παροχή στρατιωτικών διευκολύνσεων (ελλιμενισμός – βάση πολεμικών πλοίων, υποβρυχίων, κ.ο.κ.) στην Κύπρο προς τις αμερικανικές Ενοπλες Δυνάμεις. Κάτι εξαιρετικά μεγάλης σημασίας για τις ΗΠΑ, οι οποίες, με Κύπρο και Κρήτη μπορούν να ελέγχουν σε σημαντικό βαθμό την Ανατολική Μεσόγειο, όπου εκτός των άλλων, από τη Συρία ανέπτυσσε μεγάλη δραστηριότητα το ρωσικό Πολεμικό Ναυτικό.
Ο Ντάαλντερ τονίζει χαρακτηριστικά ότι μια γεωστρατηγική συνεργασία με τη Λευκωσία θα μπορούσε να προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα στην Ουάσιγκτον. Θα βασιζόταν, όπως υποστηρίζει στις ισχυρές σχέσεις της Κύπρου με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και τους Παλαιστίνιους, συμβάλλοντας σε μια μακροπρόθεσμη λύση για τον πόλεμο στη Γάζα. Θα αντιτάσσονταν, επίσης, στις προσπάθειες της Ρωσίας και της Κίνας να επεκτείνουν την στρατηγική τους επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο, ενισχύοντας παράλληλα τους ενεργειακούς δεσμούς με την Ελλάδα, το Ισραήλ και την Αίγυπτο».
Αβύθιστο αεροπλανοφόρο για Βρετανία και Τουρκία
Η Τουρκία, όμως, είναι εμφανές ότι, παρά το γεγονός ότι είναι εισβολέας και κατέχει σχεδόν τη μισή μεγαλόνησο, επουδενί επιθυμεί να εγκαταλείψει το … «μαγαζί γωνία» που είναι η Κύπρος. Αντίθετα, προσπαθεί να «δέσει» ακόμα περισσότερο τα κατεχόμενα, με τα σχέδιά της για μεταφορά νερού με αγωγό και ηλεκτρική σύνδεση. Βέβαια, θέλει την ηλεκτρική διασύνδεση Τουρκίας – κατεχομένων, αλλά παρεμποδίζει τη διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.
Ωστόσο, ούτε και η Βρετανία επιθυμεί να αφήσει το επί δεκαετίες «αβύθιστο αεροπλανοφό» της. Μάλιστα, το Λονδίνο διόλου ισορροπημένα διάκειται, διαχρονικά, έναντι Κύπρου και Τουρκίας. Το αντίθετο, από την εποχή του αντιαποικιακού αγώνα, μέχρι σήμερα, ναρκοθετούσε διαρκώς το Κυπριακό και την Ελλάδα. Είναι, δε, «εγγυήτρια δύναμη» και κατέχει -ως άλλος αποικιοκράτης- κυπριακό έδαφος που ανήκει στον … βασιλέα (!). Ως εκ τούτου, άλλωστε, και το ιστορικό σαμποτάρισμα της επίλυσης του Κυπριακού, ή το άνοιγμα της «κερκόπορτας» στην Τουρκία και κατόπιν στον «Ατίλλα».
Το «βρετανικό έδαφος» – βάση του Ακρωτηρίου, στην Κύπρο
Αραγε, θα αποφασίσουν οι ΗΠΑ να «καπελώσουν» τη στενή σύμμαχό τους (σήμερα, πρωτίστως στο Ουκρανικό), Βρετανία, που θέλει να έχει την πρωτοκαθεδρία στη μεγαλόνησο, ή να «στριμώξουν» δυναμικά την κατοχική δύναμη της Τουρκίας; ‘Η θα περιοριστούν στην ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας τους στην Α. Μεσόγειο, ανέξοδα, και δίχως ουσιαστικά ανταλλάγματα, για να μην χαλάσουν τις καρδιές των «συμμάχων» τους;
Δικοινοτικές επαφές
Πάντως, ενώ σημειώνονται αυτές οι εξελίξεις, μετά τη χτεσινή συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου της Κύπρου, υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, ο Κύπριος κυβερνητικός εκπρόσωπος ανέφερε ότι «ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ καταβάλλει προσπάθειες για μια κοινή συνάντηση του προέδρου, κ. Χριστοδουλίδη, με τον κ. Τατάρ (σ.σ. επικεφαλής των κατεχομένων), παρουσία του γ.γ.».
Να σημειωθεί ότι τόσο ο Ν. Χριστοδουλίδης θα βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, όσο και ο Ερσίν Τατάρ, θα βρίσκονται στη Νέα Υόρκη, στις 23 Σεπτεμβρίου, για τη γενική συνέλευση του ΟΗΕ. Εκεί πρόκειται να (ξανα)συναντηθεί και ο Ελληνας πρωθυπουργός, Κ. Μητσοτάκης, με τον Τούρκο πρόεδρο, Τ. Ερντογάν.
