Για δεκαετίες το Ισραήλ αντιμετώπιζε τους αντιπάλους του κυρίως μέσα από την αποτροπή. Στοχευμένες δολοφονίες, αεροπορικές επιδρομές, μυστικές επιχειρήσεις της Μοσάντ και περιορισμένες στρατιωτικές επεμβάσεις συνέθεταν μια στρατηγική που στόχευε περισσότερο στον έλεγχο των απειλών παρά στην αναδιαμόρφωση του περιφερειακού χάρτη.
Μετά την 7η Οκτωβρίου, όμως, κάτι φαίνεται να έχει αλλάξει. Η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν επιδιώκει απλώς να εξουδετερώσει εχθρικές οργανώσεις. Δείχνει ολοένα περισσότερο αποφασισμένη να εκμεταλλευτεί τη στρατιωτική της υπεροχή για να διαμορφώσει νέες πραγματικότητες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Ο Λίβανος αποτελεί πιθανότατα το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετατόπισης. Η ισραηλινή ηγεσία παρουσιάζει τις συνεχιζόμενες επιχειρήσεις στον νότο της χώρας ως αναγκαία απάντηση στην απειλή της Χεζμπολάχ. Ωστόσο η κλίμακα των επιχειρήσεων, οι εκτεταμένες καταστροφές και οι δηλώσεις κυβερνητικών αξιωματούχων δημιουργούν όλο και περισσότερα ερωτήματα για το αν ο πραγματικός στόχος αφορά στη δημιουργία μιας προσωρινής ζώνης ασφαλείας.
Ο Λίβανος ως εργαστήρι της νέας ισραηλινής στρατηγικής
Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Λιβανέζοι έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους. Χωριά με ιστορία αιώνων έχουν υποστεί εκτεταμένες καταστροφές, ενώ οι εντολές εκκένωσης που εκδίδει ο ισραηλινός στρατός καλύπτουν πλέον περίπου το ένα πέμπτο της λιβανικής επικράτειας.
Παράλληλα, οι δηλώσεις του υπουργού Άμυνας Ισραέλ Κατζ προκαλούν έντονη ανησυχία. Ο ισραηλινός υπουργός έχει δηλώσει ότι στον Λίβανο θα εφαρμοστεί «το μοντέλο της Ράφα και της Μπέιτ Χανούν», παραπέμποντας σε δύο περιοχές της Γάζας που ισοπεδώθηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων του ισραηλινού στρατού. Για πολλούς αναλυτές, η σύγκριση αυτή υποδηλώνει ότι το Τελ Αβίβ προετοιμάζεται για μια πολύ πιο μακροχρόνια παρουσία από εκείνη που επισήμως αναγνωρίζει.
Η ιστορική εμπειρία θα έπρεπε να λειτουργεί ως προειδοποίηση. Η εισβολή του 1982 και η σχεδόν εικοσαετής κατοχή του νότιου Λιβάνου δεν εξάλειψαν την απειλή για το Ισραήλ. Αντίθετα, συνέβαλαν στη δημιουργία και την ενίσχυση της Χεζμπολάχ, η οποία τελικά ανάγκασε το Ισραήλ να αποχωρήσει το 2000. Η επανάληψη μιας παρόμοιας στρατηγικής ενέχει τον κίνδυνο να αναπαράγει τον ίδιο κύκλο κατοχής, αντίστασης και νέας βίας.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο επειδή η ισραηλινή πολιτική στον Λίβανο δεν εξελίσσεται απομονωμένα. Την ίδια περίοδο το Ισραήλ έχει επεκτείνει τον έλεγχό του σε τμήματα της νοτιοδυτικής Συρίας μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει υποστηρίξει ότι το Ισραήλ συνέβαλε στην πτώση της συριακής κυβέρνησης, ενώ η ισραηλινή αεροπορία εξαπέλυσε σειρά επιθέσεων που αποδυνάμωσαν δραστικά τις στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας.
Ουδέν μονιμότερο του προσωρινού
Ταυτόχρονα, η ισραηλινή κυβέρνηση ενέκρινε πρόγραμμα ύψους 334 εκατομμυρίων δολαρίων για την εγκατάσταση χιλιάδων νέων εποίκων στα Υψίπεδα του Γκολάν, περιοχή που καταλήφθηκε το 1967 και προσαρτήθηκε μονομερώς από το Ισραήλ. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εντύπωση ότι οι προσωρινές ζώνες ασφαλείας συχνά μετατρέπονται σταδιακά σε μόνιμη πραγματικότητα.
Ακόμη και η σύγκρουση με το Ιράν εντάσσεται σε αυτή τη λογική. Η κυβέρνηση Νετανιάχου επιχείρησε να εκμεταλλευτεί τη στρατιωτική αναμέτρηση όχι μόνο για να πλήξει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης αλλά και για να αποδυναμώσει συνολικά τον λεγόμενο «άξονα της αντίστασης» που περιλαμβάνει τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς και άλλες φιλοϊρανικές οργανώσεις.
Ο ίδιος ο Νετανιάχου έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι στόχος του είναι να «αλλάξει τη Μέση Ανατολή». Από ισραηλινή σκοπιά, η λογική είναι σαφής: η αποδυνάμωση ή ο κατακερματισμός γειτονικών κρατών που θεωρούνται εχθρικά μπορεί να δημιουργήσει ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον ασφαλείας για τη χώρα.
Το πρόβλημα είναι ότι η ιστορία της περιοχής δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Τα αδύναμα κράτη, οι κατεστραμμένες υποδομές και τα κενά εξουσίας σπάνια οδηγούν σε σταθερότητα. Συχνότερα δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση νέων ένοπλων οργανώσεων και την διαιώνιση των συγκρούσεων.
Μεταστροφή της αμερικανικής κοινής γνώμης
Η πολιτική αυτή αρχίζει όμως να παράγει κόστος και για το ίδιο το Ισραήλ. Παρά τη σταθερή υποστήριξη που εξακολουθεί να παρέχει η κυβέρνηση Τραμπ, οι δημοσκοπήσεις στις ΗΠΑ καταγράφουν αξιοσημείωτη επιδείνωση της εικόνας του Ισραήλ στην αμερικανική κοινή γνώμη. Η δυσαρέσκεια για τον πόλεμο στη Γάζα και η αίσθηση ότι η Ουάσιγκτον παρασύρθηκε σε μια επικίνδυνη αντιπαράθεση με το Ιράν εξαιτίας των επιλογών της κυβέρνησης Νετανιάχου δημιουργούν νέες πολιτικές πιέσεις.
Η στήριξη των ΗΠΑ παραμένει προς το παρόν ισχυρή σε κυβερνητικό επίπεδο. Ωστόσο, η ολοένα πιο αρνητική στάση της αμερικανικής κοινής γνώμης θα μπορούσε μελλοντικά να επηρεάσει τις πολιτικές ισορροπίες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε επί δεκαετίες η ειδική σχέση των δύο χωρών.
Αυτό καθιστά ακόμη πιο κρίσιμο το ερώτημα για το μέλλον του Λιβάνου. Η πίεση που ασκείται στη Βηρυτό να αφοπλίσει τη Χεζμπολάχ, παρά την αδυναμία του λιβανικού κράτους και τις εύθραυστες θρησκευτικές ισορροπίες της χώρας, ενδέχεται να οδηγήσει σε νέα εσωτερική αποσταθεροποίηση. Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για έναν νέο εμφύλιο πόλεμο, με συνέπειες που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τα σύνορα του Λιβάνου.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη αντίφαση της σημερινής ισραηλινής στρατηγικής. Η πολιτική επιβίωση του Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει συνδεθεί όσο λίγων ηγετών με μια διαρκή κατάσταση πολέμου και έκτακτης ανάγκης. Αυτό καθιστά ακόμη δυσκολότερο να διακρίνει κανείς πού τελειώνει η στρατηγική ασφαλείας του Ισραήλ και πού αρχίζει η πολιτική λογική της διαρκούς σύγκρουσης. Όμως κάθε νέο κατεστραμμένο χωριό στον νότιο Λίβανο, κάθε νέα ζώνη κατοχής και κάθε νέο κύμα εκτοπισμένων αυξάνει τις πιθανότητες η επόμενη απειλή να γεννηθεί ακριβώς μέσα από το χάος που δημιουργείται σήμερα.
