Τα τελευταία χρόνια ένα φαινόμενο που παραδοσιακά ταυτιζόταν με μια μακρινή, ξεχασμένη εποχή ή έστω με ταινίες του Χόλυγουντ φαίνεται να αναβιώνει σε ένα εντελώς νέο, γεωπολιτικό πλαίσιο — όχι μόνο με επιδρομές πειρατών κατά εμπορικών πλοίων αλλά με στρατιωτικές ενέργειες με κρατική βούλα.
Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η επιδρομή και κατάσχεση του τεράστιου δεξαμενόπλοιου Skipper, ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας από τον αμερικανικό στρατό. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ ανέλαβε επισήμως την ευθύνη για την όλη επιχείρηση εντάσσοντας την μάλιστα σε ένα ευρύτερο σχέδιο πίεσης προς την κυβέρνηση της Βενεζουέλας και ισχυριζόμενος πως το πλοίο μετέφερε αργό πετρέλαιο παραβιάζοντας διεθνείς κυρώσεις που είχαν επιβληθεί σε βάρος «τρομοκρατικών οργανώσεων».
Δεν ήταν ωστόσο μόνο η επιδρομή αλλά και η ίδια η φρασεολογία του Ντόναλντ Τραμπ που παρέπεμπε σε ρεσάλτα και πλιάτσικο. «Μόλις κατασχέσαμε ένα δεξαμενόπλοιο στα ανοικτά της Βενεζουέλας, μεγάλο δεξαμενόπλοιο, πολύ μεγάλο, το μεγαλύτερο που έχει κατασχεθεί ποτέ, στην πραγματικότητα». Όταν ρωτήθηκε τι πρόκειται να συμβεί με το πετρέλαιο, ο Τραμπ απάντησε: «Ε, το κρατάμε, υποθέτω».
Επόμενο ήταν η κυβέρνηση της Βενεζουέλας να κάνει λόγο για «κραυγαλέα ληστεία και πράξη διεθνούς πειρατείας», με στόχο να απογυμνώσει τη χώρα από τον πετρελαϊκό της πλούτο. Μια κατάσχεση που, αξίζει να σημειωθεί, έρχεται μόλις μια μέρα αφότου ο Τραμπ δήλωνε στο Politico ότι «οι μέρες του Νικολάς Μαδούρο είναι μετρημένες» και αρνήθηκε να αποκλείσει μια εισβολή χερσαίων δυνάμεων στη Βενεζουέλα. Απείλησε μάλιστα και τον πρόεδρο της γειτονικής Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο ότι «είναι ο επόμενος».
Από τη Μεσόγειο ως την Καραϊβική
Το αμερικανικό ρεσάλτο στην Καραϊβική δεν αποτελεί όμως μεμονωμένο περιστατικό καθώς φαίνεται να εντάσσεται σε μια γενικότερη τάση. Οι στρατιωτικές επεμβάσεις σε πλοία που πλέουν σε διεθνή ύδατα έχουν αυξηθεί τόσο πολύ τα τελευταία χρόνια ώστε αρκετοί παρατηρητές να μιλούν πια για «πολιτικοποίηση» της πειρατείας.
Ένα προφανές παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη επέμβαση του ισραηλινού στρατού εναντίον του στόλου των διεθνών ακτιβιστών που έπλεαν προς την αποκλεισμένη Λωρίδα της Γάζας μεταφέροντας διεθνή ανθρωπιστική βοήθεια. Περισσότεροι από 400 ακτιβιστές από πάνω από 40 χώρες συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε φυλακές της ερήμου Νεγκέβ μέχρι την απέλαση τους. Δεν ήταν φυσικά η πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια που το Ισραήλ πραγματοποιεί παρόμοιες επιθέσεις εναντίον πλοίων που μεταφέρουν ακτιβιστές και βοήθεια προς τη Γάζα.
Η συγκεκριμένη πρακτική βρίσκει όμως όλο και περισσότερους μιμητές. Μόλις την Τετάρτη, ουκρανικά θαλάσσια drones χτύπησαν και έθεσαν εκτός λειτουργίας δεξαμενόπλοιο που μετέφερε ρωσικό πετρέλαιο προς το λιμάνι του Νοβοροσίσκ. Ηταν η τρίτη κατά σειρά επίθεση τις τελευταίες ημέρες εναντίον πλοίων που ανήκουν στο λεγόμενο «σκιώδες στόλο» της Ρωσίας – πλοία που, σύμφωνα με το Κίεβο, βοηθούν τη Μόσχα να εξάγει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου που βοηθούν τη Ρωσία να χρηματοδοτεί τον πόλεμό στην Ουκρανία, παρά τις δυτικές κυρώσεις.
Πάνοπλοι πεζοναύτες αντί εξαθλιωμένων ψαράδων
Ετσι, σε μια συγκυρία όπου οι παραδοσιακές απειλές πειρατείας στον Ινδικό Ωκεανό έχουν μειωθεί λόγω διεθνούς συνεργασίας για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, νεότερες μορφές «πειρατικών» ενεργειών εμφανίζονται υπό πολιτικό μανδύα. Το φαινόμενο περιλαμβάνει κράτη που χρησιμοποιούν στρατιωτικές ή παραστρατιωτικές δυνάμεις για να παρεμποδίσουν ή να καταλάβουν εμπορικά ή πολιτικά σκάφη, με πρόσχημα την επιβολή κυρώσεων, την προστασία εθνικών συμφερόντων ή την αποτροπή διαμαρτυριών και ανθρωπιστικών ενεργειών.
Συμπερασματικά, η σύγχρονη «πειρατεία» δεν περιορίζεται πλέον σε λεηλασίες από εξαθλιωμένους Σομαλούς ψαράδες στην Ερυθρά Θάλασσα – που κάποια στιγμή είχαν αναδειχτεί με περισσή υποκρισία σε «υπ’αριθμό ‘ένα» κίνδυνο για τη διεθνή νομιμότητα. Εχει εξελιχθεί σε πολιτικό εργαλείο πίεσης και στρατηγικού ελέγχου των θαλάσσιων οδών και αγαθών.
Είτε στρέφεται εναντίον διεθνών ακτιβιστών, είτε δεξαμενόπλοιων, ενέργειες που κάποτε θα περιγραφόταν αντικειμενικά ως πειρατικές σήμερα δικαιολογούνται με περισσότερο ή λιγότερο πειστικά προσχήματα θέτοντας υπό σοβαρή αμφισβήτηση βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου και της προστασίας της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
