Μετά από πολλά χρόνια στο διπλωματικό περιθώριο, ο Σέρβος Πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς επανέρχεται στο διεθνές πολιτικό προσκήνιο χάρη στην αγωνιώδη προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης – και ιδιαίτερα της Γερμανίας – για να βρεθούν οι πρώτες ύλες που χρειάζονται για την κατασκευή ηλεκτρικών οχημάτων με μικρότερο κόστος.
Ετσι, ο Γερμανός Καγκελάριος Όλαφ Σολτς θα βρίσκεται την Παρασκευή στο Βελιγράδι σε μια αιφνιδιαστική κίνηση – στις οποίες δεν μας έχει συνηθίζει η Γερμανία – ώστε να παραστεί στην υπογραφή της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Σερβίας για την εισαγωγή ορυκτών, ιδιαίτερα του λιθίου. Τα εν λόγω ορυκτά που είναι κρίσιμα για την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση της ΕΕ, δήλωσαν -υπό το καθεστώς ανωνυμίας – διπλωμάτες της Κομισιόν σε ευρωπαϊκά μέσα.
Ο Α. Βούτσιτς και η Σερβία γενικότερα είχαν σε μεγάλο βαθμό απομονωθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση, λόγω των φιλικών σχέσεών του με τη Ρωσία και την Κίνα, των εντάσεων με το Κοσσυφοπέδιο και των κατηγοριών για εκλογική νοθεία.
Όμως η ανάγκη πρωτίστως, για παραγωγή πλούτου, «έριξε τα μούτρα» του Βερολίνου και ξαφνικά η Σερβία έγινε «μήλον της έριδος». Η Γερμανία, ως ο μεγαλύτερος κατασκευαστής αυτοκινήτων της ΕΕ, έχει τεράστιο ενδιαφέρον να εξασφαλίσει λίθιο — ειδικά εντός της Ευρώπης για να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα.
Η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος κατασκευαστής αυτοκινήτων στην Ευρώπη και μία από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως. Η μετάβαση από τα παραδοσιακά αυτοκίνητα με κινητήρες εσωτερικής καύσης σε ηλεκτρικά οχήματα (EVs) απαιτεί μεγάλες ποσότητες μπαταριών ιόντων λιθίου, οι οποίες χρησιμοποιούν λίθιο ως βασικό συστατικό. Για να διατηρήσει την ηγετική της θέση στην αυτοκινητοβιομηχανία, η Γερμανία χρειάζεται σταθερές και αξιόπιστες πηγές λιθίου.
Παράλληλα, η εξασφάλιση πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες όπως το λίθιο αποτελεί μέρος της στρατηγικής ασφάλειας της Γερμανίας. Οι διακυμάνσεις στις τιμές και η αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές μπορεί να επηρεάσουν τη διαθεσιμότητα και το κόστος του λιθίου. Η εξασφάλιση σταθερών προμηθειών μπορεί να μειώσει αυτές τις αβεβαιότητες.
Ωστόσο, είναι ασυνήθιστο για τον Ο. Σολτς να κάνει ένα τέτοιο ταξίδι με χωρίς επί της ουσίας να υπάρχει έγκαιρη ειδοποίηση στα ΜΜΕ. Παρά τις συνεχείς οχλήσεις από τα γερμανικά μέσα, η Καγκελαρία αρνήθηκε να σχολιάσει το γεγονός.
Η κυβέρνηση της Σερβίας ανακοίνωσε την περασμένη Τρίτη ότι θα ξαναρχίσει τις εργασίες σε ένα έργο εξόρυξης λιθίου στη δυτική πλευρά της χώρας, μετά από απόφαση του συνταγματικού δικαστηρίου την προηγούμενη εβδομάδα που ανέτρεψε απόφαση ακύρωσης της εξόρυξης. Η προηγούμενη κυβέρνηση στο Βελιγράδι είχε σταματήσει το έργο και ακύρωσε τις άδειες που δόθηκαν στον μεταλλευτικό κολοσσό Rio Tinto (Βρετανικών και Αυστραλιανών συμφερόντων) μετά από μαζικές διαδηλώσεις των κατοίκων που κράτησαν για έτη.
Ο Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μαρός Σέφτσοβιτς αναμένεται να συμμετάσχει και αυτός στην τελετή υπογραφής, ενώ η καθ΄ ύλην αρμόδια, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε σκεφτεί να συμμετάσχει στο ταξίδι, αλλά έκρινε πως θα ήταν καλύτερο να παραμείνει στις Βρυξέλλες αφού δεν γνώριζε ακόμη αν θα παραμείνει Πρόεδρος της Κομισιόν ή όχι.
Ο Μ. Σέφτσοβιτς είχε δηλώσει τον Μάιο ότι μια συμφωνία για το λίθιο με τη Σερβία θα μπορούσε να ολοκληρωθεί “σε σύντομο χρονικό διάστημα”. Το ορυχείο Γιαντάρ, κοντά στην πόλη Λοζνίτσα στη δυτική Σερβία, διαθέτει μερικά από τα μεγαλύτερα αποθέματα λιθίου στην Ευρώπη. Ο Α. Βούτσιτς δήλωσε στους Financial Times τον περασμένο μήνα ότι το ορυχείο, το οποίο αναμένει να ανοίξει το 2028, θα παράγει 58.000 τόνους λιθίου ετησίως. Αυτό θα ισοδυναμούσε με το 17,2% της παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων στην Ευρώπη ή 1,1 εκατομμύρια αυτοκίνητα.
Ο κίνδυνος ελλοχεύει
Από την άλλη πάντως, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις για το περιβάλλον και οι κάτοικοι της Λοζνίτσας έχουν προειδοποιήσει ότι η κατασκευή του ορυχείου θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και μόλυνση του νερού. Ενώ πολλοί επίσης φοβούνται τον ενδεχόμενο εκτοπισμό των κατοίκων της περιοχής.
Ο Ράντομιρ Λάζοβιτς, συμπρόεδρος του αντιπολιτευόμενου κόμματος Σερβικό Πράσινο–Αριστερό Μέτωπο, μιλώντας σε διεθνή μμε τόνισε πως «η έγκριση για έναρξη των εργασιών για το ορυχείο από το συνταγματικό δικαστήριο της χώρας μου, συνδέεται ξεκάθαρα με πολιτική επιρροή. Υπήρξαν πολιτικές πιέσεις».
Για να συμπληρώσει: «Σε μια χώρα όπου οι θεσμοί δεν λειτουργούν, οι εκλογές νοθεύονται, το Συνταγματικό Δικαστήριο λειτουργεί σαν να έχει πολιτική εντολή» δήλωσε ο Λάζοβιτς.
Ζ. Χ.
