Ανανεωμένο
Το Κοινοβούλιο στο Κίεβο υπερψήφισε νόμο που θέτει εκτός νόμου την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία πρόσκειται στο Πατριαρχείου της Μόσχας. Πρόκειται για την απαγόρευση της μεγαλύτερης και πολύ πλούσιας Εκκλησίας στην Ουκρανία, και έχει ιστορική σημασία.
Το ουκρανικό Κοινοβούλιο («Βερχόβνα Ράντα») υπερψήφισε νομοσχέδιο που απαγορεύει τη λειτουργία της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία πρόσκειται στο Πατριαρχείου της Μόσχας. Μένει τώρα ο νόμος να προσυπογραφεί από τον Ουκρανό πρόεδρο, Ζελένσκι.
Πρόκειται για την απαγόρευση της μεγαλύτερης και πολύ πλούσιας Εκκλησίας στην Ουκρανία. Εχει, δε, ιστορική σημασία, δεδομένου ότι οι πιστοί στην -προσκείμενη στη Μόσχα- Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελούσαν πριν τον πόλεμο, αλλά και τώρα, την πλειοψηφία των Ορθοδόξων στην Ουκρανία. Η εθνική Ουκρανική Εκκλησία, στην οποία το 2019, ο Οικουμενικός Πατριάρχης, Βαρθολομαίος, έδωσε τόμο αυτοκεφαλίας, είναι σαφώς μικρότερη. Επί της ουσίας, όπως δείχνει η εξέλιξη των γεγονότων των τελευταίων ετών, η απαγόρευση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, εμμέσως πλην σαφώς ξεκίνησε -επί του προέδρου Ποροσένκο, στην Ουκρανία- με την απόδοση του τόμου της αυτοκεφαλίας στην εθνική Εκκλησία.
Δύσκολη εξίσωση
Οπως αναφέρει χαρακτηριστικά η ελβετική εφημερίδα, Neue Zürcher Zeitung, «στο κατακερματισμένο εκκλησιαστικό τοπίο της Ουκρανίας, 10.000 ενορίες εξακολουθούν να ταυτίζονται με την Εκκλησία της Μόσχας. Είναι, δηλαδή, περισσότερες ενορίες από την εθνική Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας».
Σύμφωνα με τον Ουκρανό βουλευτή, Γιαροσλάβ Ζελεζνιάκ, αναφέρει η ίδια εφημερίδα, «ο νόμος θα τεθεί σε ισχύ ένα μήνα μετά τη δημοσίευσή του. Κατόπιν, οι ενορίες θα έχουν εννέα μήνες για να αποσυνδεθούν από την Εκκλησία της Μόσχας». Εάν δεν δεχτούν να «αποκηρύξουν» τη Μόσχα, τότε, το πιθανότερο, οι ενορίες -και βέβαια τα σημαντικά περιουσιακά στοιχεία που διαθέτουν- θα περάσουν στα χέρια της εθνικής ουκρανικής Εκκλησίας.
Να σημειωθεί ότι, δεδομένων των ιδιαίτερων συνθηκών μεταξύ ποιμνίου και Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς και λόγω του ότι η συγκεκριμένη Εκκλησία είναι πλειοψηφούσα και με πολύ μεγάλη ιστορία στην Ουκρανία, για μεγάλο χρονικό διάστημα υπήρξε έντονος προβληματισμός ακόμα και εντός του ουκρανικού Κοινοβουλίου εάν πρέπει να ψηφιστεί νόμος που θα την βγάζει εκτός νόμου.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, Βαρθολομαίος, με τον Ουκρανό πρόεδρο
Πάντως, από την πρώτη στιγμή που εκδηλώθηκε ο πόλεμος, τον Φεβρουάριο του 2022, η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία είχε γίνει συστηματικός στόχος «παρακρατικών», ενώ πολλές φορές ιερείς είχαν γίνει αντικείμενο εξευτελισμού ακόμα και ξυλοδαρμών. Είχαν, δε, σημειωθεί ακόμα και σκηνές … απείρου κάλους στο φημισμένο μοναστήρι της Λαύρας, μέσα στο κέντρο του Κιέβου, όπου αστυνομικές δυνάμεις επιχειρούσαν να βγάλουν σηκωτούς τους ιερείς. Επίσης, υπό εισαγγελική διερεύνηση, με την κατηγορία της διαφθοράς, είχε βρεθεί ο επικεφαλής της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Πατριαρχείου της Μόσχας.
Παρ’ όλες αυτές τις απαράδεκτες συμπεριφορές -ανεξαρτήτως εάν κάποιες εξ’ αυτών είχαν βάση ή όχι- η Δύση, η οποία σε άλλες περιπτώσεις είναι λαλίστατη ως προς την παραβίαση των θρησκευτικών ελευθεριών, ουδέποτε τις καταδίκασε, έστω και για τα μάτια του κόσμου.
Το πάζλ πολέμου – εκκλησιαστικού σχίσματος
Τώρα, δεδομένης της αναζωπύρωσης στο «ουκρανικό μέτωπο» και των δραματικών εξελίξεων με την εισβολή ουκρανικών δυνάμεων εντός ρωσικού εδάφους στην επαρχία Κούρσκ, το Κίεβο επανέφερε στο τραπέζι το εκκλησιαστικό θέμα.
Ετσι, όπως σημειώνει η ελβετική εφημερίδα, Neue Zürcher Zeitung, τελικά, υπερψηφίστηκε (από τους 322 παρόντες βουλευτές, οι 265 ψήφισαν υπέρ) ο νόμος, «με τον οποίο γίνεται βαθιά παρέμβαση στην εκκλησιαστική ζωή της χώρας, και έχει προκαλέσει πολλές διαμάχες, ενώ συζητείτο για μεγάλο χρονικό διάστημα στη Βουλή».
Τυπικώς, σημειώνει η εφημερίδα, «ο νόμος υϊθετήθηκε στο όνομα της εθνικής ασφάλειας και της θρησκευτικής ελευθερίας, με το επιχείρημα ότι το Πατριαρχείο Μόσχας υποστηρίζει τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Ο Ουκρανός πρόεδρος, Βλαντιμίρ Ζελένσκι, πρέπει τώρα να υπογράψει τον νόμο. Δεδομένου ότι το προεδρικό γραφείο προωθεί την απαγόρευση, θεωρείται απίθανο να μην τον υπογράψει».
Από την πλευρά της Μόσχας, προσθέτει η ελβετική εφημερίδα, η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, επέκρινε δριμύτατα την απαγόρευση, λέγοντας ότι «στόχος είναι να καταστρέψουν την βαθιά κανονική και αληθινή Ορθοδοξία».
Στο εμπόλεμο σκηνικό που διαμορφώνεται το τελευταίο διάστημα, λοιπόν, ήλθε να προστεθεί και η απαγόρευση λειτουργίας της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ουκρανία. Παραμένει αδιευκρίνιστο, βέβαια, εάν όλα τα πρόσφατα γεγονότα, όπως και η ρωσική αντεπίθεση που εκδηλώνεται στο κεντρικό νότιο μέτωπο του Ντονμπάς, ανακινούνται ταυτόχρονα τώρα, ενόψει των αμερικανικών εκλογών και της πιθανότητας έναρξης ειρηνευτικών συνομιλιών. Διαπραγματεύσεις που, κατά πληροφορίες, ήδη γίνονται στη Ντόχα (Κατάρ), σε παρασκηνιακό επίπεδο.
Αλλαγή σκηνικού του πολέμου
Οπως και να’ χει, η εισβολή ουκρανικών στρατευμάτων στην επαρχία Κούρσκ, και οι αιματηρές μάχες που γίνονται εκεί, ανεξαρτήτως εάν συνεχιστούν ή αποτύχουν, έχουν ήδη αλλάξει το σκηνικό του πολέμου. Από εκεί, δηλαδή, που η Ουκρανία ήταν αμυνόμενη και η Δύση την υποστήριζε στο όνομα της καταδίκης της Ρωσίας ως εισβολέα, τώρα, η Ουκρανία γίνεται επιτιθέμενη και εισβολέας σε έδαφος άλλης χώρας. Κάτι με το οποίο, δημοσίως, οι Δυτικοί αξιωματούχοι υποτίθεται ότι διαφωνούσαν.
Ηδη, στη Δύση υποστηρίζουν ότι δεν ήξεραν τίποτε για την επιχείρηση των Ουκρανών στο Κούρσκ, ενώ σύμβουλος του Ουκρανού προέδρου τους αδειάζει αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Δύση είχε γνώση των σχεδίων. Βέβαια, στο σκηνικό της απίστευτης παραπληροφόρησης του πολέμου στην Ουκρανία, επί δυόμισι χρόνια, ουδείς μπορεί να πιστέψει βάσιμα την οποιαδήποτε πλευρά.
Σε αυτή την αλλαγή του πολεμικού σκηνικού, πρέπει να προστεθούν και τα πυραυλικά κτυπήματα της Ουκρανίας σε νευραλγικής σημασίας παραγωγικές – οικονομικές υποδομές της Ρωσίας, όπως στο Ροστόφ, στο Νότο, σε μεγάλα διϋλιστήρια. Είναι εμφανές ότι η «συζήτηση» που διεξαγόταν προ μηνών να δώσει ή να μην δώσει η Δύση το πράσινο φως για ουκρανικά (;) κτυπήματα εντός της Ρωσίας, τώρα έχει και τις απαντήσεις της.
Ρωσικό τανκ στην επαρχία Κούρσκ
Ως εκ τούτου, και οι παλαιότερες δηλώσεις ιδιαίτερα Βρετανών αξιωματούχων ότι η Ουκρανία έχει δικαίωμα να πλήττει στόχους εντός της Ρωσίας. Γι’ αυτό, άλλωστε, όπως όλα δείχνουν, η Δύση δεν έχει αρθρώσει λέξη για τις ουκρανικές επιχειρήσεις στο Κούρσκ, αν και η μέχρι πρόσφατα πολιτική της ήταν να υποστηρίζει την Ουκρανία ως αμυνόμενη και επειδή δεχόταν επίθεση ξένης δύναμης.
Ολα αυτά πλέον έχουν αλλάξει, ανεξαρτήτως ποια θα είναι η εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων επί του πεδίου. Δεδομένα, πάντως, που αναμφισβήτητα φέρουν πιο κοντά την ανοικτή σύγκρουση Δύσης – Ρωσίας. Βέβαια, η στάση ειδικά χωρών της «νέας Ευρώπης», όπως της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής, είναι η με κάθε τρόπο ήττα και διαμελισμός της Ρωσίας. Κάτι, ωστόσο, που διόλου εύκολη υπόθεση διαφαίνεται.
Το Πατριαρχείο Μόσχας
Για την απόφαση του ουκρανικού Κοινοβουλίου, η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Μόσχας εξέδωσε κείμενο – απόφαση, όπου χαρακτηρίζει την απαγόρευση πολιτική δίωξη και επιρρίπτει ευθύνες στον Οικουμενικό Πατριάρχη, Βαρθολομαίο, κατηγορώντας τον ότι φέρει προσωπική ευθύνη για την δίωξη των πιστών της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας.
Στο κείμενο του Πατριαρχείου, μεταξύ άλλων, αναφέρονται τα εξής: «Με το μονόπλευρο, βιαστικό και αντίθετο με το πνεύμα των ιερών κανόνων, μόνο επιδείνωσαν το εκκλησιαστικό σχίσμα στην Ουκρανία χωρίς να το γιατρέψουν. Η ηγεσία των σχισματικών που αναγνωρίστηκε από το Φανάρι με ιδιαίτερη μανία ζήτησε την ψήφιση νόμου για την πραγματική απαγόρευση της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας. Και ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, που είχε προηγουμένως εγκρίνει δημόσια την ποινική δίωξη και τις συλλήψεις των ιεραρχών και των κληρικών, τώρα, όπως οι αρχιερείς Άννας και Καϊάφας, υποστήριξε ανοιχτά τις ενέργειες των κρατικών αρχών, σκοπός των οποίων είναι η σταύρωση και η καταστροφή της κανονικής Εκκλησίας στην Ουκρανία. Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως φέρει λοιπόν προσωπική ευθύνη για την οργάνωση του διωγμού των πιστών της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας».
Ο Πούτιν με τον Πατριάρχη Μόσχας, Κύριλλο
Καταλήγει, δε, απευθύνοντας «έκκληση στις διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να απαντήσουν άμεσα και αντικειμενικά στην κραυγαλέα καταπίεση των πιστών στην Ουκρανία». (η δήλωση του Πατριαρχείου Μόσχας εδώ).
Απαγορεύσεις και στη Βαλτική
Αντίστοιχες πρακτικές με αυτές του Κιέβου στο εκκλησιαστικό, ωστόσο, ακολουθούνται και στην Εσθονία. Κάτι που δείχνει μάλλον συντονισμένες πολιτικές κινήσεις.
Ετσι, η Εσθονική Ορθόδοξη Εκκλησία αφαίρεσε κάθε αναφορά στο καταστατικό της στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, καθώς και στο Πατριαρχείο Μόσχας. Προηγουμένως, είχε αναφερθεί ότι η εσθονική κυβέρνηση σχεδιάζει την απαγόρευση της Εσθονικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Αναταράξεις στην Ορθοδοξία διεθνώς
Ως γνωστόν, το Ουκρανικό (εκκλησιαστικό) ζήτημα έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στους κύκλους της Ορθοδοξίας, παγκοσμίως, οι οποίες, αντί να αμβλύνονται, συνεχώς οξύνονται.
Σε αυτό το σκηνικό ήλθε να προστεθεί η προ μηνών (Ιούνιος 2024) ανάδειξη του νέου πατριάρχη Βουλγαρίας, Δανιήλ, ο οποίος μάλιστα πρόσφατα έστειλε ευχετήριο μήνυμα στον Ονούφριο (Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου της Μόσχας), με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα ετών από την ενθρόνισή του, και όχι στον μητροπολίτη, Επιφάνιο, τον οποίο το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τρεις ακόμη Εκκλησίες (Αλεξάνδρειας, Κύπρου και Ελλάδος) αναγνωρίζουν ως προκαθήμενο της Εκκλησίας της Ουκρανίας μετά και την χορήγηση τόμου αυτοκεφαλίας. Ως γνωστόν, προ εβδομάδος, ο Βαρθολομαίος δέχτηκε στο Φανάρι τον Επιφάνιο.
