Για πολλά χρόνια, ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) αποτελούσε σχεδόν ιερό κείμενο της ευρωπαϊκής ψηφιακής νομοθεσίας. Μια νομοθετική τομή που καθιέρωσε την ΕΕ ως τον παγκόσμιο ηγέτη στην προστασία της ιδιωτικότητας. Όμως εκείνες οι ημέρες φαίνεται πως έλαβαν τέλος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο αναθεώρησης του GDPR, με στόχο τη διευκόλυνση της συμμόρφωσης για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που στενάζουν υπό το βάρος των γραφειοκρατικών απαιτήσεων. Την ίδια ημέρα, οι ευρωπαίοι διαπραγματευτές θα επιχειρήσουν να καταλήξουν σε συμφωνία για ένα συμπληρωματικό νομοθέτημα που επιχειρεί να διορθώσει χρόνιες δυσλειτουργίες στη διαδικασία διερεύνησης παραβάσεων του κανονισμού.
Οι κινήσεις αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο κύμα «απλοποίησης» που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σημαία τη μείωση της γραφειοκρατίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Η σχετική έκθεση του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο, υπήρξε καταπέλτης: σύμφωνα με τον ίδιο, η πολυπλοκότητα της ευρωπαϊκής νομοθεσίας – και ιδίως του GDPR – λειτουργεί ανασταλτικά για την καινοτομία, αποδυναμώνοντας την ικανότητα της Ευρώπης να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Παρότι οργανώσεις για τα ψηφιακά δικαιώματα επισημαίνουν ότι ο GDPR αποτελεί πρότυπο για την παγκόσμια προστασία της ιδιωτικότητας, δεν είναι λίγοι οι επιχειρηματικοί κύκλοι που τον αντιλαμβάνονται ως συμβολική επιτομή του «ευρω-κανονιστικού βάρους». Και κάθε απόπειρα τροποποίησής του απειλεί να ξυπνήσει μνήμες από το σφοδρό λόμπινγκ που εκδηλώθηκε κατά την περίοδο των αρχικών διαπραγματεύσεων (2012–2016) — μια από τις πιο σφοδρές πολιτικές αντιπαραθέσεις στην ιστορία των θεσμών των Βρυξελλών.
Καμία μεταβολή, ως τώρα!
Ακριβώς γι’ αυτό, από την έναρξη ισχύος του κανονισμού το 2018, η Ένωση απέφευγε οποιαδήποτε νομοθετική μεταβολή, υπό τον φόβο επανεμφάνισης της θεσμικής πόλωσης. Η Επιτροπή σπεύδει τώρα να διαβεβαιώσει ότι οι προτεινόμενες αλλαγές δεν αγγίζουν τον πυρήνα του κανονισμού, αλλά αφορούν αποκλειστικά την άρση υπέρμετρων υποχρεώσεων για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
Ο Επίτροπος Δικαιοσύνης Μάικλ ΜακΓκραθ ανέφερε πως η επανεξέταση του περασμένου καλοκαιριού ανέδειξε την ανάγκη για πρόσθετη υποστήριξη των ΜΜΕ, ώστε να καταφέρουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις συμμόρφωσης. Σύμφωνα με έγγραφα που περιήλθαν σε γνώση του Politico, η πρόταση της Επιτροπής θα προβλέπει την επέκταση των υφιστάμενων εξαιρέσεων για επιχειρήσεις με λιγότερους από 250 υπαλλήλους, και σε εταιρείες με έως 500 εργαζομένους. Οι εξαιρέσεις αυτές θα περιλαμβάνουν την απαλλαγή από την τήρηση εγγράφων ή την εκπόνηση μελετών επιπτώσεων στην ιδιωτικότητα.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί ετοιμάζονται να οριστικοποιήσουν μια συμπληρωματική δέσμη κανόνων, με σκοπό την επιτάχυνση των διεθνικών ερευνών για παραβιάσεις δεδομένων – διαδικασίες που συχνά καθυστερούν επί σειρά ετών και αφορούν πολυεθνικούς κολοσσούς της ψηφιακής τεχνολογίας.
Οι νέοι κανόνες στοχεύουν να καθορίσουν με μεγαλύτερη σαφήνεια το πώς συνεργάζονται οι εθνικές αρχές προστασίας δεδομένων, ποια είναι τα δικαιώματα όσων καταγγέλλουν ή ελέγχονται κατά τη διάρκεια των ερευνών και – κυρίως – να θέσουν δεσμευτικές προθεσμίες για τη διεξαγωγή των διαδικασιών.
Συμφώνησαν αλλά;
Σύμφωνα με τέσσερις καλά πληροφορημένες πηγές, το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου έχει ήδη συμφωνηθεί. Οι διαπραγματεύσεις επικεντρώθηκαν στη διάρκεια των προθεσμιών και στον προσδιορισμό των εννόμων προστασιών των εμπλεκομένων.
Όμως η μεταρρυθμιστική ορμή της ΕΕ δεν σταματά εκεί. Κατά τις πρόσφατες διαβουλεύσεις με ειδικούς και επιχειρήσεις, η Επιτροπή άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης επανεξέτασης της εφαρμογής του GDPR στο μέλλον. Σε παράλληλη διαβούλευση για τη διαμόρφωση της νέας Στρατηγικής για την Ένωση Δεδομένων, ο GDPR κατονομάστηκε ως ένα από τα νομοθετικά κείμενα που θα μπορούσαν να τύχουν «συνολικής ενοποίησης».
Επιπλέον, σύμφωνα με έγγραφο που περιήλθε σε γνώση του Politico, αρκετά κράτη-μέλη έχουν ζητήσει από την Επιτροπή σαφή ερμηνεία της σχέσης ανάμεσα στον GDPR και στον νέο Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές συγκρούσεις δικαιοδοσίας και εφαρμογής.
Η Ευρώπη βρίσκεται, έτσι, ενώπιον μιας ιστορικής στιγμής: είτε θα επαναβεβαιώσει το ρυθμιστικό της πρότυπο προσαρμόζοντάς το στις ανάγκες της εποχής, είτε θα διακινδυνεύσει να μείνει πίσω – υπερασπίζοντας άκαμπτες φόρμες ενός παρελθόντος που τρέχει πιο αργά από την τεχνολογία.
Πηγές: Politico, Reuters, L’ Echo
