Της Ιωάννας Αναστασίου
Η στροφή του Κυριάκου Μητσοτάκη μετά τις συγκλονιστικές λαϊκές συγκεντρώσεις σε όλη την Ελλάδα για το “έγκλημα στα Τέμπη” πιστοποιεί με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο ότι ο μόνος παράγοντας που μπορεί να προκαλέσει τεκτονικές αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό είναι η κοινωνική οργή στους δρόμους. Τα δυο μονολεκτικά συνθήματα που κυριάρχησαν στις πλατείες 200 και πλέον πόλεων σε όλο τον κόσμο, “Δολοφόνοι” και “Δικαιοσύνη”, ήταν το πιο ηχηρό μήνυμα για την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Επί δύο χρόνια αυτή είναι που στην πραγματικότητα εργαλοποιεί το φονικό δυστύχημα στα Τέμπη για να “μπαζώσει” τις ευθύνες της, να απομακρύνει την προσοχή των πολιτών από τα κρίσιμα ερωτήματα για την ασφάλεια του σιδηροδρόμου που παραδόθηκε σε ιδιώτες, να φιμώσει όσους μιλούν για συγκάλυψη και διαφθορά.
Ο πρωθυπουργός που εμφανίστηκε στο στούντιο του Alpha- και όχι στην ασφάλεια του αναπαυτικού γραφείου του στο Μαξίμου- έδωσε το στίγμα για την αλλαγή πλεύσης στην επικοινωνιακή διαχείριση της κρίσης που ξέσπασε με τις “πλατείες των Τεμπών”. Με μια μνημειώδη για πολιτικό κωλοτούμπα, ο Κ. Μητσοτάκης ακύρωσε τον πρωθυπουργό του 2023 που διαβεβαίωνε πως είναι “συνωμοσιολόγοι” όσοι αντιδρούν στα “καλώς καμωμένα” μετά το δυστύχημα.
Η εικόνα του να μοιράζει σε όλους τους άλλους παράγοντες που εμπλέκονται στην υπόθεση τις ευθύνες, τη Hellenic Train, την πυροσβεστική, τους θρασείς υπουργούς που κατηγορούν τους συγγενείς, είναι μια ακόμη επικοινωνιακή επιλογή για να ελέγξει την κρίση και να τη φέρει στα μέτρα του.
Οι επικοινωνιολόγοι του Μαξίμου όμως για μια ακόμη φορά κάνουν λάθος. Η εικόνα του Μητσοτάκη να επιρρίπτει ευθύνες σε όλους τους άλλους, επιφυλάσσοντας για τον εαυτό του το ρόλο του θλιμμένου αλληλέγγυου στις οικογένειας των θυμάτων, είχε ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα. Τόσο στην κοινωνία όσο και στο εσωτερικό του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας.
Στην κοινωνία προκάλεσε νέο κύμα θυμού, οι αποκαλύψεις είναι τόσο σημαντικές που η απόπειρα του πρωθυπουργού να περιορίσει τη διερεύνηση μόνο στην κατάθεση πορισμάτων και στην κρίση δικαστηρίων, εξόργισαν ακόμη περισσότερο. Εξάλλου όλοι θυμούνται την Εξεταστική Επιτροπή και πως ξεπετάχτηκαν από τον τότε πρόεδρο της Βουλής Κ. Τασούλα, τα πορίσματα στο βαθύ συρτάρι της κοινοβουλευτικής συγκάλυψης. Ο Κ. Μητσοτάκης στέλνει τον Τασούλα υποψήφιο για την Προεδρία της Δημοκρατίας και την ίδια στιγμή του καταλογίζει “αποτυχία”…
Στη Νέα Δημοκρατία δόθηκε μεν η γραμμή Μητσοτάκη για τη νέα διαχείριση της συγκάλυψης του εγκλήματος, με αποτέλεσμα την αμέσως επόμενη ημέρα να βγαίνουν ο ένας μετά τον άλλον οι έως σήμερα εξαφανισμένοι υπουργοί του (Κεραμέως, Σταϊκούρας, Πιερρακάκης, κ.λ.π) για να επιβεβαιώσουν ότι δύο χρόνια γινόταν κακή διαχείριση του δυστυχήματος στα Τέμπη.
Παράλληλα όμως η μετατόπιση αυτή προκαλεί τριγμούς στο εσωτερικό του κόμματος και ανοίγει σενάρια προς κάθε πολιτική κατεύθυνση. Η εικόνα του πρωθυπουργού που εμφανίζεται σε πανελλαδική μετάδοση ως “παραπλανημένος” που δεν γνώριζε τίποτε ή ως κοινός ψεύτης, δημιουργεί ρωγμές στην υποτιθέμενη πανίσχυρη θέση του “Μεσσία” της δεξιάς παράταξης. Οι δηλώσεις των υπουργών του εκλαμβάνονται και ως εκ των υστέρων διαφοροποίηση, απόπειρα να πηδήξουν από το ναυάγιο της κυριαρχίας.
Αν και απαράδεκτο ένας πρωθυπουργός να δηλώνει “παραπλανημένος”, δεν μας είπε: Ποιος τον “παραπλάνησε”. Σε αυτές τις περιπτώσεις, εφόσον αρμόδιοι κυβερνητικοί -και μη- καθώς και κρατικοί παράγοντες έδωσαν ψευδείς πληροφορίες στον πρωθυπουργό, κάτι πάντως για το οποίο δεν πείθεται η κοινή γνώμη, το λιγότερο που κάνει ο επικεφαλής ενός κράτους, είναι να καρατομήσει -χτές κιόλας- όλους τους “ανευθυνο-υπεύθυνους”. Αλλη η δουλειά του πρωθυπουργού και άλλη της Δικαιοσύνης. Αυτή ας τηρήσει τον “όρκο” της απέναντι στην κοινωνία. Ωστόσο, ο ρόλος που έχει παίξει έως τώρα η ηγεσία της, είναι το λιγότερο … αμφιλεγόμενος, με συνέπεια να ενισχύονται οι υποψίες περί πολιτικο-δικαστικής διαπλοκής.
Το μήνυμα που έδωσαν οι πλατείες των Τεμπών έθεσε σε τροχιά αποδόμησης την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας με μη ελέγξιμες επιπτώσεις. Μέχρι και ο έως χθές εξαφανισμένος αρμόδιος υπουργός Χρ. Σταϊκούρας έφτασε να δηλώσει πως “υπάρχει το ενδεχόμενο” μεταφοράς παράνομου φορτίου, αλλά για αυτό δεν μπορεί να είναι βέβαιος!
Απόπειρα ελέγχου μέσω κοινοβουλευτικής διαχείρισης
Η αλλαγή τακτικής που σήμανε η εμφάνιση Κυριάκου Μητσοτάκη εξειδικεύτηκε την αμέσως επόμενη ημέρα από τις δημοσιογραφικές γραφίδες στην υπηρεσία του Μαξίμου στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ο πρωθυπουργός έγραψαν, “αφουγκράζεται” τη λαϊκή οργή και παίρνει πρωτοβουλίες για την πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης. Αν τα πορίσματα δείξουν ευθύνες σε πολιτικά πρόσωπα, θα αποδεχθεί και συζήτηση επί κατάθεσης μομφής, θα δεχθεί έως και Ειδικό δικαστήριο. Η δεύτερη πράξη της επιχείρησης να ελεγχθεί η κοινωνική οργή παίζεται σε δυο ταμπλό με τη χείρα βοηθείας του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη.
Στο πρώτο, πολιτικό, επίπεδο ο Κ. Μητσοτάκης συγκαλεί υπουργικό συμβούλιο, όπου εμφανίζονται σαν σε … θέατρο σκιών, οι υπουργοί να κλαίνε υποκριτικά με σκυμμένα κεφάλια έως ότου βγουν οι απαραίτητες φωτογραφίες και τα πλάνα που μοιράζονται σε ιστοσελίδες και κανάλια. Προαναγγέλλει ακόμη δύο τουλάχιστον συνεντεύξεις σε τηλεοπτικούς σταθμούς. Κυρίως φέρνει απέναντι του ως αντίπαλο, όχι τους συγγενείς που συνεχίζουν τις αποκαλύψεις και φωνάζουν για τη συνεχιζόμενη συγκάλυψη, όχι την κοινωνία που βγήκε εξοργισμένη στους δρόμους, αλλά το ΠΑΣΟΚ και την αντιπολίτευση. Αναλίσκεται, δηλαδή, ως συνήθως σε μικροπολιτικά παίγνια, όταν η κοινωνία κραυγάζει.
Την ευκαιρία την έδωσε ο ίδιος ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης ο οποίος το μόνο που βρήκε να δηλώσει μετά τις συγκλονιστικές συγκεντρώσεις ήταν για τη συνέντευξη του “τραγικού πρωθυπουργού”, λέγοντας ότι “δεσμεύεται πως μόλις βγουν νέα στοιχεία από τα πορίσματα για τα Τέμπη, θα πάρει πρωτοβουλία για την κατάθεση πρότασης δυσπιστίας κατά της κυβέρνησης”. Άλλο που δεν ήθελε η κυβέρνηση, να παιχτεί το παιχνίδι των ευθυνών εντός κοινοβουλίου. Ο πρωθυπουργός αποδέχεται τη συζήτηση στη Βουλή, δήλωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος προχθές. Εως τώρα, ο Ν. Ανδρουλάκης, πολιτικά, αποδεικνύεται δραματικά κατώτερος των περιστάσεων. Οπως το ίδιο αποδείχτηκε και στο μέγα σκάνδαλο των υποκλοπών, στο οποίο ήταν ο ίδιος «στόχος».
Υπάρχει κι ένα δεύτερο, κοινωνικό επίπεδο για τον έλεγχο των δυναμικών αντιδράσεων. Οι νέες δημοσκοπήσεις. Μπορεί να αποτυπώνεται και εκεί σε νούμερα η οργή του κόσμου αλλά το κυρίαρχο που διατυμπανίζει το Μαξίμου είναι ότι η ΝΔ είναι πρώτη σε πρόθεση ψήφου, έχει διπλάσια ποσοστά από το ΠΑΣΟΚ, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει τρίτο κόμμα, ότι ο Κ. Μητσοτάκης είναι ο καταλληλότερος αρχηγός. Πάλι αποτυχημένη προσπάθεια. Μας λένε δηλαδή πως ο Μητσοτάκης είναι καλύτερος γιατί οι άλλοι είναι χειρότεροι! Δεν είναι τυχαίο πάντως ότι αμέσως μετά τη συνέντευξη του πρωθυπουργού βγήκε η νέα δημοσκόπηση, 20 μόλις ημέρες από τις προηγούμενες με τις οποίες επίσης επιβεβαιώνονταν η κυριαρχία της κυβέρνησης.
Καθημερινά “κοινωνικά Τέμπη” σε πλατείες…
Το συγκλονιστικό μήνυμα της περασμένης Κυριακής στο Σύνταγμα και τις πλατείες όλων των μεγάλων πόλεων φαίνεται τελικώς πως είναι χωρίς αποδέκτη στην κυβέρνηση. Ο Κ. Μητσοτάκης προσποιείται ότι πήρε το μήνυμα, αλλά στην πραγματικότητα το μόνο που κάνει, είναι διαχείριση κρίσης, ούτως ώστε να καταλαγιάζει το πρόβλημα και αυτός να συνεχίσει τις αντικοινωνικές πολιτικές του.
Κοντολογίς, κάνει τα ίδια ακριβώς που έπραξε και το 2023, οπότε ενόψει των τότε εκλογών, έκανε τα πάντα για να αλλάξει την ατζέντα, να ξεχαστούν τα Τέμπη, και να κερδίσει τις εκλογές. Κάτι που πέτυχε χάρις -και- στον αυτο-ευνουχισμό της αντιπολίτευσης ΣΥΡΙΖΑ, και στη στήριξη της πολιτικο-οικονομικής διαπλοκής στο πρόσωπό του. Μόνο που, εξαιτίας της μεγάλης αποχής τότε, τελικώς ο ίδιος έφτασε καταϊδρωμένος να φτιάξει ουσιαστικά κυβέρνηση μειοψηφίας. Τωρα, όμως, δύο χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, η μαζική κάθοδος της Ελλάδας στους δρόμους, δεν αποτελεί απλά μια “συναισθηματική αντίδραση”. Δείχνει να είναι προϊόν πολιτικής ωρίμανσης, και να έχει αίτημα την πολιτική ανατροπή και αλλαγή της κυβέρνησης.
Τώρα, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, ο ένας δίπλα στον άλλο, ενωμένοι από τον πόνο για το έγκλημα στα Τέμπη, “βροντοφώναξαν” με πρωτόγνωρο τρόπο την οργή τους για τη ξετσίπωτη συμπεριφορά των κυβερνητικών στελεχών και την προκλητική συγκάλυψη. Ταυτόχρονα, ενώθηκαν στην ανάγκη να εκφράσουν τη γενική δυσαρέσκεια τους, το θυμό, την απόγνωση που βιώνουν στην καθημερινότητα τους. Τα μικρά “κοινωνικά Τέμπη” της αφόρητης ακρίβειας, των εξοργιστικών λογαριασμών ρεύματος, τα αδιέξοδα της στεγαστικής κρίσης, η βεβαιότητα ότι το μέλλον τους θα είναι χειρότερο, βρέθηκαν στο δρόμο, γέμισαν τις πλατείες στέλνοντας το πιο ηχηρό μήνυμα στην κυβέρνηση και όλα τα πολιτικά κόμματα.
Το «δεν έχω οξυγόνο» της κοινωνίας στις πλατείες είναι αυτό που έπληξε την κυβέρνηση της ΝΔ, δημιούργησε νέα δεδομένα στην πολιτική σκηνή, έδειξε πως λέει πια όχι στην αλαζονεία, τη διαφθορά, τη σαπίλα στους κρατικούς μηχανισμούς, την ακρίβεια, τη μιντιακή χειραγώγηση. Κι αυτό το μήνυμα είναι που έθεσε σε τροχιά αποδόμησης την κυβέρνηση που πίστευε ότι με τον έλεγχο της επικοινωνίας θα καταφέρει να ξεχαστεί και το έγκλημα στα Τέμπη.
Έφερε όμως και τα κόμματα της αντιπολίτευσης μπροστά στις ευθύνες τους. Να αναλάβουν πια ρόλο, όχι μόνο στο ασφαλές περιβάλλον του Κοινοβουλίου και τις βολεμένες κοκορομαχίες με την κυβέρνηση που δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα στη ζωή και την καθημερινότητα του κόσμου, αλλά να προβούν σε ουσιαστικές κινήσεις πολιτικών ανατροπών, με στόχο τη δημιουργία μιας «νέας Ελλάδας», της προόδου, η οποία θα μπορεί να ανταπεξέλθει στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής μας.
…και δημοσκοπήσεις
Ακόμη και στις δημοσκοπήσεις που συχνά ο ρόλος τους είναι να χειραγωγήσουν προς μια κατεύθυνση, το μήνυμα της πλατείας των Τεμπών είναι ηχηρό και για αυτό φοβίζει ακόμη περισσότερο. Η πιο πρόσφατη, αυτή της ΜRB στον τηλεοπτικό σταθμό Open, μια μέρα μετά τη συνέντευξη Μητσοτάκη, είναι κόλαφος για την κυβέρνηση και επιβεβαιώνει αυτό που ώθησε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να βγουν στους δρόμους. Η κοινωνία είναι βέβαιη ότι έγινε συγκάλυψη, ότι φταίει η κυβέρνηση για αυτό, ότι κυριαρχεί η διαφθορά και βιώνει τα αδιέξοδα της ακρίβειας.
Μπορεί τα φιλικά προς την κυβέρνηση ΜΜΕ να έβγαλαν στην πρώτη σελίδα τους ότι η Νέα Δημοκρατία προηγείται στην πρόθεση ψήφου, η πραγματικότητα όμως δεν μπόρεσε να κρυφτεί. Στο ερώτημα εάν η Δικαιοσύνη κάνει ό,τι μπορεί για να πέσει φως στην υπόθεση των Τεμπών, το 77,5% των ερωτώμενων απάντησε σίγουρα/μάλλον όχι. Στο ερώτημα για το αν η κυβέρνηση κάνει ότι μπορεί το ποσοστό αυξάνεται στο 81,1%. (πίνακας 1)
Για πρώτη φορά σε δημοσκοπική έρευνα προκύπτει ως κοινωνικό πρόβλημα η διαφθορά. Στην ενότητα ερωτημάτων για τα συναισθήματα που νιώθουν οι πολίτες για το παρόν και το μέλλον της χώρας, το 46,8% δήλωσε την “οργή” ως το συναίσθημα που τους εκφράζει περισσότερο. Ακολουθούν η παραίτηση- απογοήτευση με 43,1% και ο φόβος με 37,8%. Μόλις το 22,7% δήλωσε ότι νιώθει ελπίδα, το 8,1% σιγουριά και το 7,9% περηφάνια.
Στο ερώτημα “για ποιους λόγους νιώθετε οργή” οι 7 στους 10 – ποσοστό 70,7% –απάντησαν “η διαφθορά”, συγκεκριμένα οι καταχρήσεις εξουσίας, ατιμωρησία πολιτικών. Ποσοστό 38,6% επέλεξε τα κοινωνικά προβλήματα. Δηλαδή την ακρίβεια, την κακή ποιότητα υπηρεσιών, τη συμφόρηση στις πόλεις, τις ανισότητες, τη γραφειοκρατία. (πίνακας 2).
Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η ακρίβεια με ποσοστό 51,4%, ακολουθεί η υγεία με 26%, η δικαιοσύνη με 20,7%, η εγκληματικότητα με 14,4% και η οικονομική ανάπτυξη της χώρας με 13%.
Τα ευρήματα και αυτής της δημοσκόπησης επιβεβαιώνουν τις τάσεις των προηγούμενων 4 δημοσκοπήσεων που έγιναν στα μέσα Ιανουαρίου για να καταγράψουν τη στάση των πολιτών απέναντι στην πόλωση του πολιτικού σκηνικού με την επιλογή του Κ. Τασούλα για την Προεδρία της Δημοκρατίας. Στις δύο από αυτές, της Metron για το Mega και της Alco για τον Alpha επιβεβαιώνονταν η έντονη δυσαρέσκεια των πολιτών για το ολοένα και αυξανόμενο κόστος ζωής και την ακρίβεια και καταγραφόταν η αρνητική αξιολόγηση για την πολιτική της κυβέρνησης. Το 64% των ερωτώμενων στην Metron απάντησε αρνητικά για την κυβέρνηση, ενώ οι θετικές γνώμες περιορίζονται στο 31%.
Η ακρίβεια θα έπρεπε να είναι η πρώτη προτεραιότητα της κυβέρνησης απάντησαν οι ερωτώμενοι στη δημοσκόπηση της Alco. Το 76% δήλωσε “καθόλου ικανοποιημένοι” από την κυβέρνηση και το 47% ότι δεν τα βγάζουν πέρα με το κόστος ζωής.
Τα μηνύματα αυτά επιβεβαιώνονται και από μια ακόμη πρόσφατη έρευνα, αυτή του Eurofound, του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών διαβίωσης και Εργασίας. Σε αυτήν καταγράφεται ότι οι Έλληνες είναι οι πλέον απαισιόδοξοι ανάμεσα σε όλα τα κράτη μέλη, αλλά και οι πλέον δυσαρεστημένοι με το επίπεδο ζωής. Επίσης είναι οι πιο βαθιά απογοητευμένοι από τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία στην Ελλάδα. Η χώρα βρίσκεται στην τρίτη θέση από το τέλος μετά την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία.
Το 55% στη χώρα μας δήλωσε ότι δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα, το στεγαστικό πρόβλημα αναδεικνύεται επίσης σε ένα από τα πιο κρίσιμα προβλήματα για τους πολίτες. Αισιοδοξία για το μέλλον αισθάνεται μόλις το 20%, είναι το χαμηλότερο ποσοστό μαζί με αυτό της Ιταλίας ανάμεσα σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όλα τα παραπάνω δείχνουν πως η κοινωνική οργή συσσωρεύεται και είναι έτοιμη να εκραγεί. Στις “πλατείες των Τεμπών” βρήκε διέξοδο και το σύνθημα “δεν έχω οξυγόνο” απαιτεί πια ανατροπή της κοινωνικής κατάστασης. Αυτό το μήνυμα είναι που πανικοβάλλει την κυβέρνηση Μητσοτάκη και για αυτό άλλαξε ρότα στη διαχείριση της μεγάλης συγκάλυψης.
