Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ αναγκάστηκε τον Μάρτιο να αναβάλει την επίσκεψή του στην Κίνα, ο Λευκός Οίκος υποστήριζε πως ο βασικός λόγος ήταν η ανάγκη να επικεντρωθεί η Ουάσιγκτον στον πόλεμο με το Ιράν. Δύο μήνες αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος ετοιμάζεται τελικά να συναντήσει τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο. Το πρόβλημα είναι ότι η κρίση που υποτίθεται πως θα είχε μέχρι τώρα «κλείσει» όχι μόνο παραμένει ανοιχτή αλλά έχει αρχίσει να διαβρώνει ανοιχτά την εικόνα της αμερικανικής ισχύος — ακριβώς τη στιγμή που η Ουάσιγκτον επιχειρεί να επαναφέρει την πίεση προς την Κίνα.
Ο Τραμπ σχεδίαζε αρχικά να φτάσει στην κινεζική πρωτεύουσα ως ο ηγέτης που είχε επιβάλει τη θέλησή του στην Τεχεράνη, έχοντας επιτύχει μια γρήγορη στρατιωτική νίκη και αποκαταστήσει την «αποτρεπτική αξιοπιστία» των ΗΠΑ. Αντί γι’ αυτό, πηγαίνει στο Πεκίνο με φόντο μια εύθραυστη εκεχειρία, μια αμερικανική στρατηγική που μεταβάλλεται σχεδόν καθημερινά και μια διεθνή συζήτηση που πλέον περιστρέφεται γύρω από τα όρια της αμερικανικής υπερδύναμης.
Στην Κίνα, ο πόλεμος στο Ιράν αντιμετωπίζεται ήδη ως κάτι πολύ περισσότερο από μια περιφερειακή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Για μεγάλο μέρος του κινεζικού στρατιωτικού και γεωπολιτικού κατεστημένου, η σύγκρουση εξελίχθηκε σε μια σπάνια ευκαιρία παρατήρησης των αδυναμιών της αμερικανικής πολεμικής μηχανής σε πραγματικές συνθήκες παρατεταμένου πολέμου υψηλής έντασης.
Το στοιχείο που προκάλεσε τη μεγαλύτερη προσοχή στο Πεκίνο δεν ήταν μόνο ότι οι ΗΠΑ απέτυχαν να επιβάλουν μια γρήγορη πολιτική λύση απέναντι στην Τεχεράνη. Ήταν κυρίως η ταχύτητα με την οποία άρχισαν να εξαντλούνται κρίσιμα αποθέματα πυρομαχικών και πυραυλικών συστημάτων.
Η φθορά της αμερικανικής υπεροχής
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του αμερικανικού Πενταγώνου και πηγές στο Κογκρέσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη καταναλώσει περίπου το μισό απόθεμα stealth πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, ενώ οι εκτοξεύσεις πυραύλων Tomahawk φέρονται να αντιστοιχούν σχεδόν σε δεκαπλάσιο αριθμό από την ετήσια παραγωγή τους. Στην κινεζική δημόσια συζήτηση, αυτά τα δεδομένα παρουσιάζονται πλέον ως απόδειξη ότι η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή δεν είναι ανεξάντλητη.
Κινέζοι αναλυτές και πρώην αξιωματικοί του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού υποστηρίζουν ανοιχτά ότι ο πόλεμος αποκάλυψε ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία της αμερικανικής στρατηγικής: την αδυναμία της αμυντικής βιομηχανίας να αναπληρώνει γρήγορα τα οπλικά αποθέματα σε περίπτωση μακράς σύγκρουσης. Στο κινεζικό αφήγημα, η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια στρατιωτική ισχύ, αλλά όχι πλέον την ικανότητα να τη συντηρεί επ’ αόριστον χωρίς σοβαρό κόστος.
Αυτή η συζήτηση συνδέεται πλέον άμεσα με το πιο κρίσιμο γεωπολιτικό ζήτημα για το Πεκίνο: την Ταϊβάν. Στην κινεζική στρατηγική σκέψη, το βασικό ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ισχυρές αλλά αν θα μπορούσαν να διαχειριστούν ταυτόχρονα μια μεγάλη κρίση στην Ασία ενώ έχουν ήδη εξαντληθεί στρατιωτικά και πολιτικά σε άλλη περιοχή του πλανήτη. Η εμπλοκή στο Ιράν έχει τροφοδοτήσει στην Κίνα την άποψη ότι η αμερικανική αποτρεπτική ισχύς στον Ειρηνικό δεν είναι τόσο σταθερή όσο παρουσιαζόταν μέχρι πρόσφατα.
Ο απόστρατος συνταγματάρχης Yue Gang το διατύπωσε με σχεδόν ωμό τρόπο, λέγοντας ότι ο Τραμπ σχεδίαζε να εμφανιστεί στην Κίνα ως «γρήγορος νικητής» που θα μπορούσε να διαπραγματευτεί από θέση απόλυτης ισχύος. «Τώρα όμως», σημείωσε, «βρίσκεται σε δύσκολη θέση και δεν μπορεί να επιδείξει την ίδια αλαζονεία».
Ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης περιγράφουν πλέον τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτυπώνει αυτή τη μεταβολή. Η εθνικιστική Global Times χαρακτήρισε την αμερικανική στρατιωτική μηχανή «γίγαντα που κουτσαίνει», ενώ άρθρο στο θεωρητικό περιοδικό Qiushi —το σημαντικότερο ιδεολογικό έντυπο του Κομμουνιστικού Κόμματος— υποστήριξε ότι ο πόλεμος έχει «υπερεξαντλήσει τους στρατηγικούς πόρους» της Ουάσιγκτον.
Η Κίνα ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον
Παρά το επιθετικό αυτό κλίμα, η κινεζική ηγεσία προσπαθεί ταυτόχρονα να διατηρήσει μια προσεκτική ισορροπία. Το Πεκίνο αποφεύγει να εμφανιστεί ως ανοιχτός υποστηρικτής της Τεχεράνης, ενώ παράλληλα επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία για να βελτιώσει τη δική του διαπραγματευτική θέση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό εξηγεί και τη διπλή στρατηγική της Κίνας απέναντι στον πόλεμο. Από τη μία πλευρά, έχει διατηρήσει επαφές με το Ιράν, καταγγέλλοντας δημόσια τις αμερικανικές πιέσεις και τις κυρώσεις ως «παράνομες». Από την άλλη, σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, έχει ασκήσει παρασκηνιακά πίεση στην Τεχεράνη να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο συμφωνίας με την Ουάσιγκτον.
Η επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στο Πεκίνο λίγες ημέρες πριν από τη σύνοδο Τραμπ–Σι αποκάλυψε ακριβώς πόσο στενά συνδέονται πλέον οι δύο κρίσεις. Ο Αραγτσί ενημέρωσε τον Κινέζο υπουργό Εξωτερικών Ουάνγκ Γι για τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και για τις «κόκκινες γραμμές» της Τεχεράνης. Για την Κίνα, ο πόλεμος στο Ιράν έχει μετατραπεί σε μοχλό επιρροής στις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον.
Το παράδοξο για τον Τραμπ είναι ότι η κυβέρνηση που προσπαθεί να παρουσιάσει την Κίνα ως τη μεγαλύτερη στρατηγική απειλή για τις ΗΠΑ βρίσκεται τώρα να χρειάζεται τη βοήθεια του ίδιου του Πεκίνου για να σταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή.
Μια σύνοδος με διαφορετικό συσχετισμό δύναμης
Η Ουάσιγκτον το τελευταίο διάστημα έχει κλιμακώσει σημαντικά την πίεση απέναντι στην Κίνα λόγω των εισαγωγών ιρανικού πετρελαίου. Οι αμερικανικές αρχές επέβαλαν κυρώσεις σε δεκάδες κινεζικές εταιρείες και σε μεγάλο διυλιστήριο που συνδέεται με το λεγόμενο «σκιώδες δίκτυο» μεταφοράς ιρανικού πετρελαίου. Παράλληλα, οι ΗΠΑ προχώρησαν ακόμη και στην κατάσχεση δύο πλοίων που συνδέονταν με κινεζικά συμφέροντα.
Το Πεκίνο αντέδρασε οργισμένα. Κινέζοι αξιωματούχοι χαρακτήρισαν τις κυρώσεις «παράνομες», ενώ σύμφωνα με αμερικανικές πηγές δόθηκαν ανεπίσημες οδηγίες σε κινεζικές εταιρείες να συνεχίσουν κανονικά τις εμπορικές δραστηριότητες με το Ιράν παρά τις αμερικανικές απειλές.
Την ίδια στιγμή όμως, κορυφαίοι Αμερικανοί αξιωματούχοι ζητούν ανοιχτά από την Κίνα να χρησιμοποιήσει την επιρροή της στην Τεχεράνη. Ο Μάρκο Ρούμπιο κάλεσε δημόσια το Πεκίνο να πιέσει το Ιράν στο ζήτημα του Ορμούζ, υπογραμμίζοντας πόσο βαθιά έχει εμπλακεί πλέον η Κίνα στη διαχείριση της κρίσης.
Αυτό είναι τελικά και το βασικό πολιτικό πρόβλημα με το οποίο φτάνει ο Τραμπ στο Πεκίνο. Η επίσκεψη που σχεδιαζόταν ως επίδειξη αμερικανικής ισχύος εξελίσσεται σε μια σύνοδο όπου η κινεζική ηγεσία αισθάνεται ότι ο συσχετισμός δύναμης μεταβάλλεται έστω και σταδιακά.
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, το Πεκίνο βλέπει μια Ουάσιγκτον στρατιωτικά καταπονημένη, διπλωματικά πιεσμένη και αναγκασμένη να ζητά τη συνεργασία του βασικού γεωπολιτικού της αντιπάλου για να διαχειριστεί μια κρίση που η ίδια δεν κατάφερε να ελέγξει. Και αυτό ίσως είναι το πιο ανησυχητικό μήνυμα που αφήνει πίσω του ο πόλεμος στο Ιράν: όχι μόνο ότι η αμερικανική ισχύς έχει όρια, αλλά ότι αυτά τα όρια είναι πλέον ορατά σε ολόκληρο τον κόσμο.
