Του Ηλία Φωτίου *
Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια άνοιξε έρευνα για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Όχι για το τι είπε. Για το ότι αρνήθηκε να δείξει τι είπε.
Δεν προκαλεί έκπληξη, γιατί η φον ντερ Λάιεν δεν κυβέρνησε ποτέ αλλιώς. Διορισμένη ως συμβιβασμός το 2019, χωρίς ποτέ να ζητήσει την ψήφο ενός Ευρωπαίου πολίτη για να ηγηθεί, έχτισε ολόκληρη θητεία πάνω στο ιδιωτικό κανάλι. Όχι στην αίθουσα. Στο κινητό. Η σημερινή έρευνα δεν είναι ατύχημα στην πορεία μιας ικανής ηγέτιδας. Είναι το φυσικό αποτέλεσμα μιας μεθόδου. Και η μέθοδος είναι η ανεπάρκεια.
Το αντικείμενο είναι μια ιδιωτική ομαδική συνομιλία. Στην ομάδα η πρόεδρος της Επιτροπής, ο Ζελένσκι, ο Μερτς, ο Μακρόν, η Μελόνι, ο Στάρμερ. Η ύπαρξή της διέρρευσε τον Ιανουάριο. Όταν το ολλανδικό Follow the Money ζήτησε πρόσβαση, η Επιτροπή απάντησε ότι η δημοσιοποίηση θα έβλαπτε τις σχέσεις της Ένωσης με τρίτες χώρες. Η Διαμεσολαβήτρια δεν ερευνά το περιεχόμενο. Ερευνά την άρνηση.
Εδώ σταματούν οι περισσότεροι. Μιλούν για διαφάνεια, για κανόνες, για αρχειοθέτηση μηνυμάτων. Σωστά, αλλά αυτά είναι τα μικρά. Το πραγματικό εύρημα δεν είναι ότι κρύβουν. Είναι τι κρύβουν και γιατί.
Η συνομιλία, σύμφωνα με όσα έχουν έρθει στο φως, δεν αφορούσε πώς κερδίζεται ο πόλεμος. Αφορούσε πώς να διαχειριστούν τον Τραμπ. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Να συντονίσουν ποιος του μιλάει και τι λέει, ώστε να μην ξεχωρίσει κανείς ως ο αδύναμος κρίκος. Να τον κρατήσουν μέσα στο ΝΑΤΟ και πίσω από την Ουκρανία χωρίς να τον ερεθίσουν. Να τρέχεις damage control κάθε φορά που ανοίγει το στόμα του. Δεν είναι στρατηγική αυτό. Είναι διαχείριση κρίσης γύρω από έναν προστάτη που δεν ελέγχεις.
Και η ειρωνεία είναι σκληρή. Όσο αυτοί συνεννοούνταν κρυφά πώς να τον χειριστούν, εκείνος τους ταπείνωνε δημόσια. Ανακοίνωσε την παραίτηση του Στάρμερ στο Truth Social πριν προλάβει να την επιβεβαιώσει η ίδια η Ντάουνινγκ Στριτ. Δήλωσε ανοιχτά απογοητευμένος από τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ. Το μυστικό συμβούλιο της Ευρώπης διαχειριζόταν έναν άνθρωπο που το αντιμετωπίζει ως μάζα ικετών.
Και ποιοι είναι, τελικά, αυτοί που συνεδριάζουν κρυφά για το μέλλον μιας ηπείρου; Ο Στάρμερ παραιτήθηκε στις 22 Ιουνίου, έβδομος Βρετανός πρωθυπουργός σε μια δεκαετία, με τη δημοτικότητά του στο 21%. Ο Μερτς κινείται γύρω στο 22% αποδοχής στη Γερμανία, με την εικόνα του να καταρρέει ταχύτερα από κάθε άλλον ηγέτη της ηπείρου. Ο Μακρόν αγγίζει το 16%, με σχεδόν οκτώ στους δέκα Γάλλους να τον απορρίπτουν και τη Λεπέν να ετοιμάζεται για το 2027. Δεν είναι ένα συμβούλιο ισχυρών. Είναι ένα καταφύγιο στριμωγμένων. Άνθρωποι που δεν ελέγχουν πια ούτε τα δικά τους κοινοβούλια, συνεννοούνται μυστικά για το τι θα κάνει η Ευρώπη.
Γιατί όλο αυτό λέει κάτι που κανείς στις Βρυξέλλες δεν θέλει να ειπωθεί. Η Ευρώπη έχει ηγέτες, αλλά δεν έχει στρατηγικό κέντρο. Δεν υπάρχει κυρίαρχη ευρωπαϊκή βούληση που να σχεδιάζει τον πόλεμο, τον τερματισμό του, ή τη θέση της ηπείρου μετά από αυτόν. Όταν δεν έχεις στρατηγική να υπερασπιστείς ανοιχτά, η εξουσία αποσύρεται στο ιδιωτικό. Η μυστικότητα γίνεται το λειτουργικό σύστημα.
Και η μεγαλύτερη ανικανότητα κρύβεται ακριβώς εκεί. Σε τέσσερα χρόνια πολέμου, κανείς από αυτούς δεν έχει διατυπώσει μια πρόταση για το πώς μοιάζει η ευρωπαϊκή ασφάλεια με τη Ρωσία μέσα. Όχι νικημένη, όχι εξαφανισμένη. Μέσα. Γιατί η Ρωσία είναι γεωγραφία, όχι καθεστώς. Δεν φεύγει με μια εκλογική ήττα ούτε με ένα πακέτο κυρώσεων. Είναι ο μεγαλύτερος γείτονας της ηπείρου και θα παραμείνει εκεί την επομένη του πολέμου, όποια κι αν είναι αυτή η επομένη.
Ένας ώριμος στρατηγικός δρων θα όφειλε να απαντήσει ως προς τι σχέση ασφάλειας χτίζει η Ευρώπη με αυτόν τον γείτονα, με ποιους όρους, με ποιες κόκκινες γραμμές. Αυτοί δεν απαντούν. Δεν μπορούν καν να θέσουν την ερώτηση δημόσια, γιατί η ίδια η ερώτηση θα διέλυε το κλαμπ. Επί δεκαετίες τα σχέδια τα έκανε η Ουάσιγκτον. Τώρα που η Ουάσιγκτον έγινε αναξιόπιστη, έμειναν με ένα group chat και καμία ιδέα.
Και προσέξτε τη δικαιολογία. Δεν επικαλέστηκαν εθνική ασφάλεια ούτε στρατιωτικό απόρρητο. Επικαλέστηκαν τις σχέσεις με τρίτες χώρες. Μετάφραση, δεν προστατεύουν την Ευρώπη από τον εχθρό. Προστατεύουν τη σχέση τους με την Ουάσιγκτον και το Κίεβο από τους δικούς τους πολίτες. Στο σχήμα τους, η τρίτη χώρα που πρέπει να διαχειριστείς είναι ο ίδιος σου ο λαός.
Αυτό δεν είναι μεμονωμένο. Φέτος η ίδια Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι ένα μήνυμα του Μακρόν για τη Mercosur διαγράφηκε παράνομα. Πέρυσι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή χειρίστηκε αντικανονικά το αίτημα των New York Times για τα μηνύματα της φον ντερ Λάιεν με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Pfizer. Τρία περιστατικά, ένα μοτίβο. Η σημαντική επικοινωνία δεν περνά από θεσμούς. Περνά από κινητά. Και όταν ζητηθεί, εξαφανίζεται ή θάβεται.
Εδώ είναι η ανεπάρκεια, και δεν είναι ζήτημα ικανότητας. Αυτοί οι άνθρωποι είναι ικανότατοι στο να επιβιώνουν πολιτικά. Είναι ανεπαρκείς ως ηγέτες επειδή όλη η στρατηγική τους ενέργεια κατευθύνεται προς τα μέσα, στη διαχείριση εντυπώσεων, στον συντονισμό αφηγήματος, στην αποφυγή λογοδοσίας. Το group chat δεν είναι παρέκκλιση. Είναι η αληθινή μορφή της διακυβέρνησης, αυτή που εμφανίζεται όταν νομίζουν ότι δεν τους βλέπει κανείς.
Η ευρωπαϊκή πολιτική τάξη έμαθε να λειτουργεί ως κλειστό κλαμπ. Όχι κλαμπ του πολέμου, όπως λένε οι επικριτές της από τα δεξιά. Κλαμπ διαχείρισης. Διαχειρίζεται τον Τραμπ, διαχειρίζεται τους ψηφοφόρους, διαχειρίζεται την ίδια του την ύπαρξη. Αυτό που δεν κάνει, είναι να αποφασίζει ανοιχτά, να αναλαμβάνει το κόστος μιας θέσης, να λογοδοτεί για ένα σχέδιο που έχει όνομα.
Ο πόλεμος συνεχίζεται. Η ήπειρος ξοδεύει, οπλίζει, κηρύσσει αποφασιστικότητα. Και στο επίκεντρο της απόφασης δεν υπάρχει αίθουσα συμβουλίου. Υπάρχει ένα chat που δεν θέλουν να δούμε.
Κρύφτηκαν πίσω από τις σχέσεις με τρίτες χώρες. Ψέμα. Δεν προστάτεψαν καμία στρατηγική, γιατί δεν υπάρχει στρατηγική να προστατευτεί. Προστάτεψαν τους εαυτούς τους από την ετυμηγορία που ήδη ξέρουν ότι έρχεται. Κυβερνούν από group chats επειδή δεν κυβερνούν πια από πουθενά.
Δεν φοβούνται μη μάθουμε τι σχεδιάζουν. Φοβούνται μη καταλάβουμε ότι δεν σχεδιάζουν τίποτα.
* Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος
