Λέγεται πως όταν ο Χάρι Τρούμαν εγκατέλειψε τον Λευκό Οίκο το 1953, δεν διέθετε ούτε το δικό του αυτοκίνητο. Επέστρεψε στο Μιζούρι με τρένο, ζώντας για ένα διάστημα από τη σύνταξη του στρατού. Εβδομήντα και πλέον χρόνια μετά, ο Ντόναλντ Τραμπ, όταν με το καλό αποχωρήσει από την αμερικανική προεδρία θα πάρει μαζί του ακόμα και ένα Boeing 747 αξίας 400 εκατομμυρίων δολαρίων, δώρο του Κατάρ, το οποίο σκοπεύει να εκθέσει στην προεδρική του βιβλιοθήκη. Η σύγκριση μιλά από μόνη της.
Ο Ντόναλντ Τραμπ γυρίζει «τούμπα» την ιστορική ρήση του Τζον Κένεντι κατά την ορκωμοσία του το 1961. Δεν ενδιαφέρεται πραγματικά για το τι μπορεί να κάνει για τη χώρα του. Δοκιμάζει τα όρια του τι μπορεί να κάνει η χώρα του – αλλά και ολόκληρος ο πλανήτης – για εκείνον. Με επιμονή, εφευρετικότητα και κυρίως, χωρίς ίχνος ντροπής μετατρέπει την αμερικανική προεδρία σε εργαλείο ιδιωτικού και οικογενειακού πλουτισμού.
Σύμφωνα με εκτίμηση της εφημερίδας New York Times βασισμένη σε έρευνες μεγάλων ειδησεογραφικών οργανισμών, ο Τραμπ έχει αποκομίσει τουλάχιστον 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο. Και αυτό είναι το λιγότερο. Σημαντικό μέρος των κερδών του παραμένει αόρατο, κρυμμένο πίσω από εταιρικά σχήματα, κρυπτονομίσματα και αδιαφανείς συμφωνίες. Και τα ποσά συνεχίζουν να αυξάνονται.
Πλειστηριασμοί παντού
Η οικογένεια Τραμπ έχει αποκομίσει τουλάχιστον 23 εκατομμύρια δολάρια μόνο από την αδειοδότηση του προεδρικού brandname στο εξωτερικό. Ξενοδοχεία στο Ομάν, ουρανοξύστες στη δυτική Ινδία, γήπεδα γκολφ κοντά στο Ριάντ. Πάνω από 20 διεθνή πρότζεκτ του Trump Organization, που συχνά απαιτούν τη συνεργασία ξένων κυβερνήσεων.
Σύγκρουση συμφερόντων; Ποίος ασχολείται σήμερα με τέτοιες λεπτομέρειες. Το Βιετνάμ είδε τους απειλούμενους δασμούς να μειώνονται, έναν μόλις μήνα αφότου ξεκίνησε έργο γκολφ 1,5 δισ. δολαρίων της οικογένειας Τραμπ έξω από το Ανόι – με τις αρχές να παρακάμπτουν τους ίδιους τους νόμους τους για να το επισπεύσουν.
Η προεδρία αποδείχθηκε επίσης εξαιρετικά προσοδοφόρα απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς. Μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και ΜΜΕ κατέβαλαν 90,5 εκατομμύρια δολάρια σε «εξωδικαστικούς συμβιβασμούς» με τον Τραμπ μετά την επανεκλογή του. Συμβιβασμούς χωρίς ουσιαστική νομική βάση. Η Paramount, για παράδειγμα, πλήρωσε 16 εκατομμύρια για υποτιθέμενη «παραπλανητική επεξεργασία» συνέντευξης της Κάμαλα Χάρις – τρεις εβδομάδες προτού η αρμόδια αρχή εγκρίνει συγχώνευση 8 δισ. δολαρίων. Το μήνυμα ήταν σαφές και η συναλλαγή χυδαία.
Στο πεδίο των κρυπτονομισμάτων, η κλίμακα αγγίζει τα όρια της θεσμικής εκτροπής. Οι Τραμπ έχουν αποκομίσει τουλάχιστον 867 εκατομμύρια δολάρια από crypto, τον μεγαλύτερο μηχανισμό πλουτισμού του προέδρου. Όποιος επιθυμεί να επηρεάσει την αμερικανική πολιτική –συμπεριλαμβανομένων ξένων παραγόντων– μπορεί απλώς να αγοράσει τα «νομίσματα» της οικογένειας Τραμπ. Χρήμα με αντάλλαγμα πρόσβαση. Μια επενδυτική εταιρεία με στήριξη από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσε κατάθεση 2 δισ. δολαρίων σε εταιρεία Τραμπ, δύο εβδομάδες πριν οι ΗΠΑ εγκρίνουν πρόσβαση της χώρας σε προηγμένα μικροτσίπ.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο Τραμπ επινόησε και το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης», ζητώντας –σύμφωνα με πληροφορίες– έως και 1 δισεκατομμύριο δολάρια για ισόβια συμμετοχή. Αυτά τα ποσά μπορεί βέβαια να μην καταλήξουν στον οικογενειακό κορβανά. Εμπεδώνουν όμως ακόμα περισσότερο μια συγκεκριμένη αντίληψη. Η ειρήνη και οι διεθνείς κανόνες μετατρέπονται σε κλειστή, συνδρομητική λέσχη.
Συνολικά, τα κέρδη του Τραμπ από την προεδρία ισοδυναμούν με 16.822 φορές το μέσο εισόδημα ενός αμερικανικού νοικοκυριού. Πρόκειται επομένως για την απόλυτη επικράτηση της κλεπτοκρατίας, μιας κουλτούρας διαφθοράς, όπου η άσκηση εξουσίας δεν υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον αλλά την συσσώρευση ιδιωτικού πλούτου.
Η ολιγαρχία στην εξουσία
Όλα αυτά εντάσσονται βέβαια σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Όπως καταγράφει η ετήσια έκθεση της Oxfam, που δημοσιεύθηκε εν μέσω του Φόρουμ του Νταβός, ο κόσμος έχει φτάσει σε «κρίσιμη καμπή», όπου η ακραία ανισότητα διαλύει τις δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης.
Το 2025, ο παγκόσμιος πλούτος των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε με τριπλάσιο ρυθμό από τα προηγούμενα χρόνια, φτάνοντας τα 18,3 τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι δώδεκα πλουσιότεροι άνθρωποι του πλανήτη κατέχουν πλέον περισσότερο πλούτο από τα φτωχότερα 4 δισεκατομμύρια του πλανήτη.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι δισεκατομμυριούχοι αύξησαν τον πλούτο τους κατά 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια μέσα στον πρώτο χρόνο της επιστροφής Τραμπ στην εξουσία. Το υπουργικό του συμβούλιο, με συνολική περιουσία άνω των 450 δισεκατομμυρίων, είναι το πλουσιότερο στην αμερικανική ιστορία – πλουσιότερο από το ΑΕΠ 175 χωρών.
Η Oxfam μιλά ξεκάθαρα για «δημοκρατική διάβρωση». Οι δισεκατομμυριούχοι είναι 4.000 φορές πιο πιθανό να κατέχουν πολιτικά αξιώματα από τον μέσο πολίτη. Στις αμερικανικές εκλογές, ένα στα έξι δολάρια προήλθε από μόλις 100 οικογένειες δισεκατομμυριούχων. Τα μέσα ενημέρωσης, τα κοινωνικά δίκτυα και οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης ελέγχονται από μια ελάχιστη ολιγαρχία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η προεδρία Τραμπ και οι ολοένα πιο αρπακτικές διαθέσεις της δεν αποτελούν παρέκκλιση αλλά σύμπτωμα. Η εφημερίδα New York Times επικαλείται τον Αριστοτέλη για να θυμίσει πως ένα πολίτευμα μπορεί να διατηρεί τα τυπικά του χαρακτηριστικά, αλλά όταν ο σκοπός μετατοπίζεται από το κοινό καλό στο ιδιωτικό όφελος, μετατρέπεται σε αδειανό κέλυφος.
Οι θεσμοί αδειάζουν για να γεμίσουν οι λογαριασμοί. Και, από αυτή την άποψη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα συγκεντρώνει ο Τραμπ. Είναι ότι, υπό την ηγεσία του, η δημοκρατία μαθαίνει να λειτουργεί με τιμοκατάλογο. Και όταν η εξουσία αγοράζεται, παύει να ανήκει στους πολίτες. Η δημοκρατία δεν καταλύεται από πραξικόπημα, αδειάζει σιωπηλά από περιεχόμενό όπως η κλεψύδρα.
