Μέσα στους αχανείς πάγους της Αρκτικής, η Γροιλανδία ξαναμπαίνει στο παγκόσμιο γεωπολιτικό παιχνίδι ως το πιο περιζήτητο ίσως κομμάτι του πλανήτη. Ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει την ιδέα της «απόκτησης» ή ακόμα και της προσάρτησης του νησιού, θέτοντας σε δοκιμασία τις ευρωατλαντικές σχέσεις αλλά και την ίδια τη συνοχή της ΝΑΤΟϊκής συμμαχίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η κυριακάτικη έκδοση της βρετανικής εφημερίδας Daily Mail, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ζητήσει από τους διοικητές των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων να εκπονήσουν σχέδιο για ενδεχόμενη στρατιωτική επέμβαση στη Γροιλανδία. Ωστόσο, η πρωτοβουλία, όπως επισημαίνεται, συναντά σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.
Το δημοσίευμα επισημαίνει πως οι υποστηρικτές της «σκληρής γραμμής» γύρω από τον πρόεδρο, με επικεφαλής τον πολιτικό σύμβουλο Στίβεν Μίλερ, θεωρούν πως η Ουάσιγκτον πρέπει να κινηθεί άμεσα ώστε να προλάβει ενδεχόμενες κινήσεις της Ρωσίας ή της Κίνας. Οι κύκλοι αυτοί εμφανίζονται ενθαρρυμένοι από την πρόσφατη αιφνιδιαστική επέμβαση στη Βενεζουέλα με στόχο την απαγωγή του προέδρου της, Νίκολας Μαδούρο χαρακτηρίζοντας την ως υπόδειγμα αποτελεσματικότητας.
Ο Τραμπ συνέχισε τις απειλές του προς τη Γροιλανδία τα τελευταία 24ωρα υποστηρίζοντας πως αν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αναλάβουν δράση, η Ρωσία ή η Κίνα θα μπορούσαν να την καταλάβουν στο μέλλον. Και με φρασεολογία που θυμίζει ανησυχητικά τις δηλώσεις του για τη Βενεζουέλα, τόνισε ότι αν δεν καταφέρει να συνάψει συμφωνία για την απόκτηση της Γροιλανδίας με τον εύκολο τρόπο», τότε θα πρέπει να «το κάνει με τον δύσκολο τρόπο».
«Θα κάνουμε κάτι στη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι, γιατί αν δεν το κάνουμε, η Ρωσία ή η Κίνα θα καταλάβουν τη Γροιλανδία, και δεν θέλουμε να έχουμε τη Ρωσία ή την Κίνα ως γείτονες», δήλωσε.
Η στρατιωτική βάση και οι συμφωνίες με τη Δανία
Η επιμονή της Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται στη ρητορική. Η επίσκεψη του αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς στη στρατιωτική βάση Pituffik (πρώην Thule Air Base) το 2025, συνοδευόμενη από κατηγορίες κατά της Δανίας ότι δεν «προστατεύει επαρκώς» το νησί, και ο πρόσφατος διορισμός ειδικού απεσταλμένου για τη Γροιλανδία δείχνουν πως η κυβέρνηση των ΗΠΑ αντιμετωπίζει το νησί ως κρίσιμο στρατηγικό προπύργιο.
Η βάση Pituffik αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αμερικανικής στρατηγικής στην Αρκτική. Λειτουργεί ως σταθμός έγκαιρης προειδοποίησης πυραύλων, κέντρο διαστημικής επιτήρησης και κρίσιμο σημείο ελέγχου για ναυτικές διαδρομές στον Βόρειο Ατλαντικό, παρακολουθώντας ιδιαίτερα τις ρωσικές κινήσεις.
Η παρουσία της ρυθμίζεται από τη Συνθήκη Άμυνας ΗΠΑ–Δανίας του 1951 και την τροποποίηση του 2004, που ενσωμάτωσε επίσημα τη συμμετοχή της Γροιλανδίας και έθεσε πλαίσια για τεχνική, οικονομική και περιβαλλοντική συνεργασία. Παρά τις δεσμεύσεις αυτές, η Ουάσιγκτον διατηρεί ουσιαστικά πλήρη ελευθερία να χρησιμοποιεί τη βάση για στρατιωτικούς σκοπούς.
Το 1968, ένα αμερικανικό στρατηγικό βομβαρδιστικό B‑52G, που συμμετείχε σε αποστολή περιπολίας με πυρηνικά όπλα πάνω από τη Γροιλανδία, συνετρίβη κοντά στη βάση λόγω πυρκαγιάς στην καμπίνα. Το αεροσκάφος μετέφερε τέσσερις θερμοπυρηνικές βόμβες, οι οποίες δεν εξερράγησαν πυρηνικά, αλλά η πρόσκρουση απελευθέρωσε ραδιενεργά υλικά στον πάγο. Το περιστατικό οδήγησε σε εκτεταμένη επιχείρηση καθαρισμού και δημιούργησε διπλωματική ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας, καθιστώντας το ένα από τα πιο γνωστά πυρηνικά ατυχήματα στην ιστορία.
Η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας ενισχύεται σήμερα από την τοποθεσία της σε κρίσιμες ναυτιλιακές οδούς, όπως η Βόρεια Θαλάσσια Οδός και η Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή, που γίνονται προσπελάσιμες λόγω της τήξης των πάγων. Ο έλεγχος αυτών των διαδρομών μπορεί να μειώσει τον χρόνο και το κόστος μεταφορών μεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής, προσφέροντας σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
Παράλληλα, το νησί διαθέτει κοιτάσματα σπάνιων γαιών και άλλων φυσικών πόρων κρίσιμων για την ενεργειακή μετάβαση και την παραγωγή στρατιωτικής τεχνολογίας, αυξάνοντας την περιφερειακή και παγκόσμια στρατηγική του αξία.
Ωστόσο, η πραγματικότητα της Γροιλανδίας συχνά αγνοείται στις αμερικανικές στρατηγικές κινήσεις. Οι ακραίες κλιματικές συνθήκες, η έλλειψη υποδομών και το υψηλό κόστος εξόρυξης καθιστούν πολλούς πόρους πρακτικά μη εκμεταλλεύσιμους. Η κυβέρνηση του νησιού έχει απαγορεύσει την εξόρυξη ουρανίου και έχει «παγώσει» την έρευνα για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, θέτοντας ως προτεραιότητα τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία των παραδοσιακών τρόπων ζωής.
Οι “δρόμοι” της Αρκτικής
Από την άλλη, η Αρκτική δεν είναι πλέον μια απάτητη, απομονωμένη περιοχή. Η κλιματική αλλαγή έχει μειώσει την κάλυψη της από πάγο κατά περίπου 78.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ετησίως από το 1978, και μελέτες προβλέπουν πιθανό πρώτο καλοκαίρι χωρίς πάγο έως τη δεκαετία του 2040. Αυτή η τάση αυξάνει τη στρατηγική σημασία των θαλάσσιων διαδρομών και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα στην περιοχή.
Η κίνηση στις αρκτικές διαδρομές έχει ήδη αυξηθεί, αλλά παραμένει μικρή σε σχέση με τους παραδοσιακούς εμπορικούς δρόμους: λιγότερα από 1.700 πλοία διαπέρασαν την Αρκτική το 2022, ενώ πάνω από 23.000 πέρασαν τη Διώρυγα του Σουέζ. Οι διαδρομές παραμένουν εποχιακές και απαιτούν βαριά παγοθραυστικά και εξειδικευμένα πλοία, με επιπλέον κινδύνους από ακραίες καιρικές συνθήκες, θαλάσσια ομίχλη και ανεπαρκή χαρτογράφηση.
Η Ρωσία, αντιλαμβανόμενη τις ευκαιρίες, επενδύει στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, αυξάνοντας την κίνηση και τις υποδομές για παγοθραυστικά και εμπορικά πλοία, ενώ η Κίνα βλέπει την περιοχή ως μέρος του «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού».
Η Γροιλανδία μετατρέπεται επομένως σε πεδίο όπου η στρατηγική επιρροή μετριέται με κάθε κίνηση. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία, η αυξανόμενη εμπορική δραστηριότητα και τα φυσικά αποθέματα συνθέτουν ένα περιβάλλον έντασης, όπου οι μονομερείς κινήσεις της Ουάσιγκτον θέτουν σε δοκιμασία τις ευρω-ατλαντικές σχέσεις και τη συνοχή του ΝΑΤΟ ενώ Ρωσία και Κίνα διεκδικούν επίσης στρατηγική θέση και πρόσβαση στους πόρους και τις ναυτιλιακές οδούς της Αρκτικής.
Στο επίκεντρο βρίσκεται άλλωστε η διαχείριση μιας περιοχής που υπόσχεται πλούτο, στρατηγική υπεροχή και τον έλεγχο κρίσιμων διεθνών θαλάσσιων διαδρομών – και όπου οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων για ολόκληρες δεκαετίες.
