Ενα από τα πολλά οξύμωρα – και τα ακόμη περισσότερα πρωτοφανή – που καταγράφονται στον πόλεμο επί ευρωπαϊκού εδάφους, στην Ουκρανία, είναι ότι η Ρωσία τα τελευταία τρία χρόνια, εμμέσως πλην σαφώς, «χρηματοδοτούσε» την Ουκρανία; Απίστευτο και όμως αληθινό. Από τη στιγμή που ξέσπασε ο πόλεμος, τον Φεβρουάριο του 2022, η Μόσχα πληρώνει στο Κίεβο εκατοντάδες εκατομμύρια κάθε χρόνο, για να περνάει ρωσικό αέριο και πετρέλαιο προς την Ευρώπη. Κάτι που σταμάτησε μόλις προ μηνών.
«Αυτές οι πληρωμές, παραδόξως, κατέστησαν την Gazprom (σ.σ. ο ρωσικός ενεργειακός κολοσσός) έναν από τους μεγαλύτερους “χορηγούς” του στρατιωτικού προϋπολογισμού της Ουκρανίας», σχολιάζει η βρετανική έκδοση, The Spectator. Στο ίδιο δημοσίευμα, πάντως, σκιαγραφείται με μελανά χρώματα η οικονομική κατάσταση της Ουκρανίας. Πόσο μάλλον, αφού οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι σταματούν τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, και οι Ευρωπαίοι αδυνατούν να βρουν τα χρήματα για να την ενισχύσουν.
«Μέχρι τώρα, η οικονομική στήριξη της Ουκρανίας από τους Δυτικούς ήταν καίρια για τη χώρα. Χωρίς αυτήν, ήδη από την αρχή του πολέμου, το 2022, θα είχε επέλθει η οικονομική κατάρρευσή της, που σύντομα θα είχε μετατραπεί και σε στρατιωτική κατάρρευση», παρατηρεί ο Spectator. Και προσθέτει: «Οι μακροπρόθεσμες προοπτικές για την μεταπολεμική Ουκρανία είναι εξίσου ζοφερές όσο και η τρέχουσα κατάσταση της οικονομίας της».
Ο «στρατηγός χειμώνας»
Ακριβώς στην παραδοχή ότι, δίχως τη γενναία δυτική βοήθεια προς τη χώρα, αυτή κινδυνεύει με κατάρρευση, βασίζεται το σχέδιο Τραμπ για την Ουκρανία, που δημοσιοποιήθηκε πρόσφατα, και όπως αναφέρει το Reuters, πρώτα δόθηκε στην Ουκρανία μέσω Τουρκίας, και κατόπιν οι Αμερικανοί το παρέδωσαν απευθείας στο Κίεβο. Ενα σχέδιο που περισσότερο μοιάζει να προτείνει στο Κίεβο μια συμφωνία «επιβίωσης», αν όχι «συνθηκολόγησης».
Ηδη, σημειώνουν με έμφαση πολλά Δυτικά ΜΜΕ, «τον τελευταίο μήνα, οι κάτοικοι του Κιέβου ζουν με συνεχείς διακοπές ρεύματος. Οκτώ έως δέκα ώρες χωρίς ρεύμα, είναι πλέον η καθημερινή πραγματικότητα. Οι άνθρωποι συνήθως προειδοποιούνται εκ των προτέρων και κάπως μπορούν να προγραμματίσουν την ημέρα τους.
Αλλά όταν η θερμοκρασία πέφτει στο μηδέν, ή και χαμηλότερα, οι διακοπές παύουν να αποτελούν απλή ταλαιπωρία. Γίνονται αφόρητες. Καθίσταται εμφανές ότι για τέταρτη συνεχή χρονιά, η Ρωσία θα προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί τον «Στρατηγό χειμώνα» για να πλήξει την Ουκρανία. Αυτός ο χειμώνας θα είναι ο πιο δύσκολος των τελευταίων χρόνων, που πολέμου. Θα είναι αυτός που τελικά θα οδηγήσει στην κατάρρευση την Ουκρανία;»
Το οξύμωρο των αγωγών
Πρόσφατα, σημειώνει η βρετανική έκδοση, «η Ουκρανία έχασε την πρόσβαση σε φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο και τα έσοδα από τη μεταφορά του μέσω της χώρας. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα πρώτα τρία χρόνια του πολέμου, μέσω των αγωγών που διέρχονται του εδάφους της, προς τη Σλοβακία, η Gazprom, συνέχισε να διοχετεύει στην ΕΕ. Ετσι, το Κίεβο εισέπραττε από τη Μόσχα 900 εκατομμύρια δολάρια ετησίως ως τέλη διαμετακόμισης, προκειμένου να καλύπτει τις στρατιωτικές δαπάνες του».
Ακόμα και αέριο που ανακατευθυνόταν από ευρωπαϊκές χώρες προς την Ουκρανία ήταν ρωσικό (!). «Ενα μέρος του φυσικού αερίου της Gazprom επανεισαγόταν στη Δυτική Ουκρανία, μέσω Σλοβακίας, στις περιοχές των Λβιβ και Ιβάνο-Φρανκίβσκ, δήθεν ως αέριο που προερχόταν από την Ευρώπη», αναφέρει ο Spectator. «Το ίδιο συμβαίνει και με το ρωσικό πετρέλαιο, το οποίο διοχετεύεται στη Σλοβακία, την Τσεχία και την Ουγγαρία μέσω του αγωγού «Ντρούζμπα» (σ.σ. παλιός σοβιετικός αγωγός πετρελαίου), ο οποίος διασχίζει το ουκρανικό έδαφος και δίδει πολύτιμα έσοδα στο Κίεβο».
Ελλάδα – Πολωνία και το ακριβότερο αμερικανικό LNG
Ωστόσο, αναφέρεται στο ίδιο δημοσίευμα, «φέτος, υπό την πίεση των Βρυξελλών, το Κίεβο αποφάσισε να σταματήσει η μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου μέσω του εδάφους της Ουκρανίας, και τώρα ετοιμάζεται να κλείσει και τον αγωγό “Ντρούζμπα”. Αυτό, όμως, καθιστά την Ουκρανία εξαρτημένη από το LNG που εισάγεται από την άλλη άκρη του κόσμου, τις ΗΠΑ, και κοστίζει σχεδόν τρεις φορές περισσότερο από το ρωσικό φυσικό αέριο των αγωγών».
Αυτόν τον μήνα, μάλιστα, «η εταιρεία ενέργειας τους Ουκρανίας, Naftogaz, υπέγραψε συμφωνίες με την πολωνική ORLEN για να προμηθευτεί τουλάχιστον 300 εκατομμύρια κυβικά μέτρα αμερικανικού LNG. Το Κίεβο ελπίζει ότι αυτές οι ποσότητες θα είναι επαρκείς για να καλύψει τη θέρμανση των σπιτιών στων πολιτών και το ρεύμα καθ’ όλο τον χειμώνα. Ωστόσο, με τον τριπλασιασμό των τιμών ενέργειας, η βαριά βιομηχανία της Ουκρανίας δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στην προπολεμική κατάσταση».
Ως γνωστόν, πρόσφατα, στην Αθήνα, στο περιθώριο της ελληνο-αμερικανικής συμφωνίας για προώθηση αμερικανικού LNG στην Ουκρανία μέσω Αλεξανδρούπολης, η Naftogaz υπέγραψε αντίστοιχο μνημόνιο με την ΔΕΠΑ Εμπορίας για τον χειμώνα 2025–2026.
Αναμφισβήτητα, τα παραπάνω έχουν να κάνουν με τις προσπάθειες να μην παγώσει ο πληθυσμός της Ουκρανίας αυτό τον χειμώνα, αλλά είναι οικονομικά παράδοξο να επιβαρύνεται η πτωχευμένη χώρα με τις υψηλότατες τιμές του αμερικανικού υγροποιημένου αερίου (LNG). Πόσο μάλλον, που πρόσφατα «έσκασε» μείζον σκάνδαλο στην Ουκρανία με το «ροκάνισμα» κονδυλίων για τον τομέα της Ενέργειας (πυρηνικής, προς το παρόν).
Βέβαια, είναι αμφίβολο εάν ποτέ θα ξεπληρώσει η Ουκρανία από τα – άδεια – ταμεία της. Είναι πέραν πάσης αμφιβολίας σίγουρο, ότι θα τα πληρώσουν οι Ευρωπαίοι στους Αμερικανούς. Αλλωστε, η επικεφαλής της Κομισιόν έχει δεσμευθεί στον Τραμπ να αγοράσει η ΕΕ αμερικανικό LNG ύψους 750 δισ. (!).
Στα «μαλακά» από το ΔΝΤ
Πάντως, παρατηρεί ο Spectator, οι «μακροπρόθεσμες προοπτικές για την μεταπολεμική Ουκρανία είναι εξίσου ζοφερές με την τρέχουσα κατάσταση της οικονομίας της. Μια πρόχειρη κοινή εκτίμηση της ουκρανικής κυβέρνησης, της Παγκόσμιας Τράπεζας, του ΟΗΕ και της Κομισιόν, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι για την ανάκαμψη της χώρας και την ανοικοδόμησή της θα χρειαστούν μέσα στην δεκαετία περίπου 524 δισεκατομμύρια δολάρια».
Βέβαια, η Ουκρανία «απολαμβάνει την εύνοια παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών φορέων, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), η Παγκόσμια Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, καθώς και των ξένων πιστωτών, οι οποίοι έχουν συμφωνήσει να παραβλέψουν το γεγονός ότι η Ουκρανία ουσιαστικά αθετεί τις υποχρεώσεις της όσον αφορά την αποπληρωμή των χρεών της. Οι πιστωτές της συμφώνησαν να αναστείλουν την εξυπηρέτηση του χρέους της Ουκρανίας μέχρι το τέλος Μαρτίου του 2027 εν αναμονή της αναδιάρθρωσής του. Κάτι, όμως, που αξίζει όσο η ασπιρίνη σε καρκινοπαθή».
Να σημειωθεί πως ο πόλεμος «έχει καταστρέψει πάνω από το 40% του ΑΕΠ της Ουκρανίας». Οσο δηλαδή έχασαν και οι Ελληνες, χωρίς πόλεμο, αλλά με τον οικονομικό «βομβαρδισμό» και ισοπέδωση της χώρας από την «τρόϊκα». Πλην, όμως, τέτοιου είδους ευνοϊκή μεταχείριση δεν είδε ποτέ της η Ελλάδα από τους «θεσμούς».
Πόλεμος 150 εκατομμυρίων τη μέρα
«Πόσα χρήματα χρειάζεται στην παρούσα η Ουκρανία για να συνεχίσει τον πόλεμο και να επιβιώσει ως λειτουργικό κράτος;», διερωτάται ο Spectator. «Το ποσό που υπολόγισε η Ράντα (ουκρανική Βουλή) ότι χρειάζεται η χώρα για την άμυνα μόνο για φέτος είναι 2,2 τρισεκατομμύρια γρίβνες (53 δισ. δολάρια), που ισοδυναμεί περίπου με το 26% του ΑΕΠ της Ουκρανίας. Το Reuters υπολόγισε το πραγματικό κόστος του πολέμου σε 150 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα. Ωστόσο, το Κίεβο πρέπει να βρει και άλλα χρήματα. Για την υγειονομική περίθαλψη, τις συντάξεις και την εκπαίδευση, μέχρι τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων».
Ως εκ τούτου και η επιμονή του Κιέβου στο να αποφασίσουν οι Ευρωπαίοι «να κατασχέσουν τα ρωσικά κεφάλαια, τα οποία βρίσκονται στην Ευρώπη και έχουν παγώσει από την έναρξη του πολέμου. Πρόκειται για τουλάχιστον 250 δισεκατομμύρια δολάρια που βρίσκονται σε διάφορες χώρες της G7. Από αυτά, τουλάχιστον 150 δισ. είναι «παρκαρισμένα» στο σύστημα Euroclear του Βελγίου». Ωστόσο, προς το παρόν δεν υπάρχει νόμιμος τρόπος για να κατασχεθούν αυτά τα χρήματα».
Κράτος «οικονομίας δωρητών» ή «δωρο-οικονομίας»
Ωστόσο, παρατηρεί η βρετανική έκδοση, «η εξάρτηση της Ουκρανίας από την εξωτερική χρηματοδότηση αποτελεί στρατηγική αδυναμία. Ετσι, το Κίεβο είναι πλήρως εξαρτημένο από την καλή θέληση του εξωτερικού παράγοντα. Ο πρώην επικεφαλής της Εθνικής Τράπεζας της Ουκρανίας, Κύριλο Σεφτσένκο, αποκαλεί την οικονομία της χώρας του “οικονομία δωρητών” ή “δωρο-οικονομία”».
Οπως και να’ χει, το Κίεβο επαπειλείται να μείνει χωρίς χρήμα. «Αν και η Ευρώπη έχει εκδηλώσει την πρόθεσή της να υποστηρίξει την Ουκρανία, την ίδια στιγμή η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία αντιμετωπίζουν και οι ίδιες μια σοβαρή δημοσιονομική κρίση. Ποιος θα πληρώσει, λοιπόν, για να καλύψει η Ουκρανία τις στρατιωτικές ανάγκες της, τη στιγμή που η κυβέρνηση Τραμπ έχει διακόψει τη χρηματοδότηση; Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες έχουν εκφράσει την προθυμία τους να επωμιστούν το βάρος. Μεμονωμένες χώρες έχουν προσφέρει μεγάλα πακέτα χρημάτων. Η Γερμανία που ήταν η πιο γενναιόδωρη, δέσμευσε πρόσφατα πάνω από 3 δισ. ευρώ γι’ αυτό τον σκοπό. Αλλά αυτό είναι μια σταγόνα στον ωκεανό σε σύγκριση με αυτά που θεωρεί το Κίεβο ότι χρειάζεται. Ο πόλεμος έχει καταστρέψει το ΑΕΠ και ολοσχερώς τη φορολογική βάση της χώρας. Επομένως, από τη διεθνή βοήθεια εξαρτώνται όχι μόνο οι Ενοπλες Δυνάμεις της, αλλά και ολόκληρος ο Δημόσιος τομέας της».
Βέβαια, οι υποσχέσεις για υποστήριξη της Ουκρανίας «συνοδεύονται από τη δέσμευση των ευρωπαϊκών χωρών – μελών του ΝΑΤΟ να διαθέσουν το 5% του ΑΕΠ του σε στρατιωτικές δαπάνες μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Κάτι, πάντως, που σε μεγάλο βαθμό δεν βασίζεται στις ανάλογες χρηματοδοτήσεις». Οπως και να’ χει, «οι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι των Βρυξελλών εξακολουθούν να δίνουν υποσχέσεις. Δεν ψεύδονται, αλλά το ερώτημα είναι σε ποιο ύψος και για πόσο καιρό θα υπάρχει η υλική και πολιτική υποστήριξη της Ευρώπης προς την Ουκρανία».
Εμπορική συναλλαγή ή διπλωματική συμφωνία;
Μέσα σε αυτό το απαισιόδοξο – για την Ουκρανία – σκηνικό, ήλθε το σχέδιο Τραμπ, το οποίο έχει έντονα χαρακτηριστικά εμπορικής συναλλαγής, παρά διπλωματικής συμφωνίας, στη βάση αρχών του διεθνούς Δικαίου.
Ενδεικτικό της εμπορικής συναλλακτικής «λογικής» Τραμπ, είναι το σημείο 14 του σχεδίου του όπου αναφέρεται:
«Τα δεσμευμένα ρωσικά κεφάλαια θα χρησιμοποιηθούν ως εξής:
-100 δισ. δολάρια δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα επενδυθούν σε προσπάθειες ανοικοδόμησης και επενδύσεων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ στην Ουκρανία.
–Οι ΗΠΑ θα λάβουν το 50% των κερδών από αυτήν την επιχείρηση. Η Ευρώπη θα συνεισφέρει 100 δισ. δολάρια για να αυξήσει το ποσό των επενδύσεων που διατίθενται για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας στην Ευρώπη (σ.σ. υπολογίζονται σε 250 με 300 δισ) θα ξεπαγώσουν. Τα υπόλοιπα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα επενδυθούν σε ξεχωριστό επενδυτικό όχημα ΗΠΑ-Ρωσίας, το οποίο θα υλοποιήσει κοινά έργα σε συγκεκριμένους τομείς. Αυτό το ταμείο θα στοχεύει στην ενίσχυση των σχέσεων και στην αύξηση των κοινών συμφερόντων, ώστε να δημιουργηθεί ένα ισχυρό κίνητρο για τη μη επιστροφή στη σύγκρουση».
Ευρώπη και Κίεβο εξέφρασαν τη διαφωνία τους, σύμφωνα με το Bloomberg. Ειδικότερα, φέρονται να ζητούν:
-«Οι ΗΠΑ να παράσχουν στην Ουκρανία εγγυήσεις ασφαλείας παρόμοιες με τις διατάξεις του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ (σ.σ. αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση απειλής από τρίτο κράτος).
–Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία να χρησιμοποιηθούν για την αποκατάσταση και την αποζημίωση της Ουκρανίας. Οι ΗΠΑ θα λάβουν αποζημίωση για τις εγγυήσεις που παρέχουν στην Ουκρανία, ενώ τα ρωσικά κεφάλαια θα παραμείνουν παγωμένα, εκτός εάν η Μόσχα συμφωνήσει να αποζημιώσει την Ουκρανία για τις ζημίες που προκλήθηκαν».
Μέσω Τουρκίας
Δεν είναι τυχαίο ότι το σχέδιο φαίνεται πως το συζητούσε η αμερικανική και η ρωσική πλευρά εδώ και μήνες, με «ειδικό απεσταλμένο» του Κρεμλίνου τον Κυρίλ Ντμίτριεφ. Μάλιστα, σύμφωνα με το Reuters, στο τέλος Οκτωβρίου έγινε μια άτυπη αμερικανο-ρωσική συνάντηση, στο Μαϊάμι. Με τον απεσταλμένο της Ρωσίας, Κ. Ντμίτριεφ, συναντήθηκαν ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Στηβ Γουΐτκοφ, και ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κουσνέρ. Ο Ντμίτριεφ, που ανήκει στο στενό περιβάλλον Πούτιν, και συνδέεται μαζί του μέσω και οικογενειακών γνωριμιών, είναι επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων, το οποίο υπόκειται σε αμερικανικές κυρώσεις από το 2022. Παρ’ όλα αυτά, στον Ντμίτριεφ δόθηκε ειδική άδεια εισόδου στις ΗΠΑ.
Ο Ντμίτριεφ είχε δεσμούς με το περιβάλλον Τραμπ, και ειδικά σε επιχειρηματικά σχέδια. ήδη από την πρώτη θητεία του Τραμπ ως προέδρου των ΗΠΑ. Ο ίδιος, μάλιστα, ήταν εκείνος που, όταν με τη δεύτερη θητεία Τραμπ, ξεκίνησαν οι διεργασίες για το Ουκρανικό, εμφανίστηκε στις συναντήσεις στη Σαουδική Αραβία, εμμέσως πλην σαφώς, ως το Νο1 της ρωσικής αντιπροσωπείας. Τότε, γινόταν λόγος για πόγειες συνεννοήσεις για τεράστια κοινά ρωσο-αμερικανικά επιχειρηματικά ντηλ. Μεταξύ άλλων, στην Αρκτική.
Να σημειωθεί πως το σχέδιο Τραμπ για το Ουκρανικό, που «διέρρευσε» στην ιστοσελίδα, Axios, προκάλεσε έκπληξη στο υπουργείο Εξωτερικών και στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Κι’ αυτό διότι πολλοί υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι τους, συμπεριλαμβανομένου του ειδικού απεσταλμένου του Τραμπ για την Ουκρανία, Κέϊθ Κέλλογκ, δεν είχαν καν ενημερωθεί για την κατάρτισή του.
Οχι μικρότερου ενδιαφέροντος είναι ότι πρόσφατα στο Μαϊάμι βρέθηκε και ο Ουκρανός υπουργός Άμυνας, Ρουστέμ Ουμέροφ, σύμφωνα με το Reuters. Εκεί συναντήθηκε με τον Σ. Γουΐτκοφ. Ο Ούμεροφ, βέβαια, δήλωσε δημοσίως ότι η συμμετοχή του ήταν «τεχνικής φύσεως» και ότι δεν συζήτησε καμία λεπτομέρεια του σχεδίου Τραμπ. Πάντως, κατά το Reuters, αρχικά το σχέδιο Τραμπ δόθηκε στην Ουκρανία μέσω Τουρκίας, και κατόπιν οι Αμερικανοί το παρέδωσαν απευθείας στο Κίεβο.
