Εντάξει, το κοινοβούλιο του Ιράν εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να κλείσει όποτε κρίνει σκόπιμο τα Στενά του Ορμούζ για τα πλοία των κρατών που συνεργάζονται με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Εύκολο στα λόγια, δύσκολο στην πράξη. Τι δύσκολο δηλαδή… – σχεδόν ακατόρθωτο.
Τα ταχύρρυθμα μαθήματα γεωγραφίας και γεωπολιτικής που έλαβε πρόσφατα ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής Βασίλης Κικίλιας, ο οποίος συνελήφθη αγεωγράφητος αφού μπέρδεψε τη Διώρυγα του Σουέζ με τον Περσικό Κόλπο, δεν (του) αρκούν για να καταλάβει πόσο απίθανο είναι το σενάριο του «κακού Ιράν» που τινάζει στον αέρα τη διακίνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή προς – κυρίως – την Ασία.
Το Ιράν έχει στοχοποιήσει στο παρελθόν εμπορικά πλοία που διέπλεαν τα Στενά του Ορμούζ, έχει μάλιστα απειλήσει επανειλημμένα να τα μπλοκάρει. Το περισσότερο που κατάφερε ήταν να διαταράξει για μικρό (συνήθως) ή μεγαλύτερο διάστημα τις θαλάσσιες μεταφορές εξακοντίζοντας στα ύψη τις τιμές του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της…λυπητερής κάθε φορά που γεμίζει κάποιος το ρεζερβουάρ του αυτοκινήτου του στο βενζινάδικο της γειτονιάς.
Αλλά προσοχή: πλήρης, αυστηρός και μακροχρόνιος αποκλεισμός – να μην περνάει κουνούπι για μήνες – δεν έγινε ποτέ στα Στενά του Ορμούζ από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι σήμερα.
Η κομβικής σημασίας πλωτή οδός συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Στα βόρεια έχει το Ιράν και στα νότια τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν. Έχει μήκος 160 χιλιόμετρα και πλάτος 33,8 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο της, ενώ οι λωρίδες ναυσιπλοΐας ανά έχουν πλάτος μόλις 3,2 χιλιόμετρα.
Το μικρό βάθος των Στενών καθιστά τα πλοία, συνήθως τεράστια και βαρυφορτωμένα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο ή υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), δυνητικά ευάλωτα σε νάρκες.
H εγγύτητα με την στεριά – ιδίως με το Ιράν – αφήνει τα πλοία εκτεθειμένα είτε σε επιθέσεις από πυραύλους ή drones από την ξηρά, είτε σε αναχαίτιση από περιπολικά σκάφη και από ελικόπτερα.
Υπόθεση εργασίας: αν τολμούσαν οι Ιρανοί;
Το Ιράν δεν έχει καμία νόμιμη εξουσία να διατάξει την διακοπή της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ, επομένως θα πρέπει να το πετύχει με τη βία ή με την απειλή βίας.
Ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας: το καθεστώς της Τεχεράνης αραδιάζει πυραύλους στις ακτές, ποντίζει νάρκες στη θάλασσα, σηκώνει εναέρια μέσα για παρακολούθηση (η πολεμική αεροπορία του Ιράν είναι ασήμαντη) και διακηρύσσει την επαναστατικότητα της πράξης του.
Αυτομάτως:
= Θα αντιμετωπίσει ισχυρότατη αντίδραση από τον 5ο Στόλο των ΗΠΑ ο οποίος έχει έδρα στο Εμιράτο του Μπαχρέιν με δεκάδες πλοία, από…βάρκες μέχρι αεροπλανοφόρα, και 8.000 επαγγελματίες του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού.
= Θα σπεύσουν στην περιοχή πολεμικά πλοία του ΝΑΤΟ.
= Θα ξεσπάσει διεθνής οικονομική κρίση με κατακόρυφη αύξηση του κόστους ζωής και ισχυρότατες πληθωριστικές πιέσεις. Από το Λος Άντζελες μέχρι το Τόκυο και από το Γιοχάνεσμπουργκ μέχρι το Όσλο οι καταναλωτές θα βλέπουν τους Ιρανούς σαν κόκκινο πανί.
= Η Σαουδική Αραβία, τα Εμιράτα και το Ομάν θα υποστούν πλήγμα στις εξαγωγές μαύρου χρυσού και φυσικού αερίου, αλλά το μεγαλύτερο πλήγμα θα το υποστεί το ίδιο το Ιράν. Και αυτό διότι ο υπ’ αριθμόν ένα πελάτης των ιρανικών πετρελαίων είναι η Κίνα. Οι καλοπληρωτές και απαιτητικοί κόκκινοι καπιταλιστές δεν θα ευχαριστηθούν καθόλου να δουν «ξαφνικά» έναν ενεργειακό πόλεμο να απειλεί την παραγωγή τους. Κι αν ξεγράψουν, έστω και για λίγο καιρό, το ιρανικό πετρέλαιο, η ήδη προβληματική ιρανική οικονομία θα αρχίσει να παραπαίει.
Με δυό λόγια, η στρατιωτική επιχείρηση «αποκλείστε τα Στενά του Ορμούζ» έχει και ανυπέρβλητες δυσκολίες μόνιμης εφαρμογής, έχει και σοβαρότατες οικονομικές συνέπειες εις βάρος του Ιράν.
Και μόνο η πιθανή ψύχρανση των σχέσεων με το Πεκίνο αρκεί για να το ξανασκεφτούν οι Ιρανοί. Ως μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η Κίνα έχει ασκήσει αρκετές φορές το δικαίωμα της αρνησικυρίας (βέτο) για να προστατεύσει το Ιράν από κυρώσεις ή ψηφίσματα εναντίον της Τεχεράνης.
Απομένει η «παρενόχληση της ναυσιπλοΐας»
Το Ιράν χρησιμοποιεί την παρενόχληση της ναυσιπλοϊας στον Κόλπο εδώ και δεκαετίες για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για τις διεθνείς κυρώσεις ή ως μοχλό πίεσης σε διαφορές.
Τον Απρίλιο του 2024, λίγες ώρες πριν εξαπολύσουν επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους στο Ισραήλ, οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν κατέσχεσαν ένα ισραηλινής ιδιοκτησίας πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων κοντά στα Στενά του Ορμούζ. Λίγες εβδομάδες μετά απελευθέρωσαν το πλήρωμα.
Ένα χρόνο νωρίτερα, τον Απρίλιο του 2023, το Ιράν κατέλαβε ένα δεξαμενόπλοιο που είχε προορισμό τις ΗΠΑ. Ήταν αντίποινα για την κατάσχεση, από Αμερικανούς, ενός πλοίου φορτωμένου με ιρανικό αργό πετρέλαιο στα ανοικτά της Μαλαισίας.
Μάιος 2022. Το Ιράν κατέσχεσε δύο ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια και τα κράτησε για έξι μήνες, πιθανώς ως απάντηση στην κατάσχεση από τις ελληνικές και τις αμερικανικές αρχές ιρανικού πετρελαίου σε διαφορετικά πλοία. Το φορτίο τελικά παρέμεινε στα δεξαμενόπλοια, τα οποία σάλπαραν ελεύθερα.
Στη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ (1980-88, ένα εκατομμύριο νεκροί) ο Σαντάμ Χουσεΐν επιτέθηκε σε ιρανικό τερματικό σταθμό εξαγωγής πετρελαίου. Το έκανε ελπίζοτας ότι θα παρασύρει τους Αμερικανούς στην σύρραξη.
Ακολούθησε αυτό που ονομάστηκε Πόλεμος των Δεξαμενόπλοιων. Ιράν και Ιράκ επιτέθηκαν σε 451 πλοία. Οι τιμές του μαύρου χρυσού και το κόστος ασφάλισης των τάνκερ για ναύλους στην περιοχή έφτασαν στα ύψη.
Τέλος, το 2011, όταν επιβλήθηκαν διεθνείς κυρώσεις στο Ιράν, και πάλι το θεοκρατικό καθεστώς απείλησε (όπως κάνει και σήμερα) να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ. Δεν τα έκλεισε.
