Το Πεντάγωνο ποινικοποιεί τις δημοσιογραφικές ερωτήσεις

Πρόσφατη απόφαση ομοσπονδιακού δικαστηρίου στις ΗΠΑ που δικαίωνε την εφημερίδα New York Times απέναντι στο αμερικανικό Πεντάγωνο υπό κανονικές συνθήκες θα επιβεβαίωνε το αυτονόητο. Οτι η ενημέρωση δεν αποτελεί προνόμιο που παραχωρεί η εξουσία, αλλά συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα. Η αντίδραση της κυβέρνησης Τραμπ αποκαλύπτει ωστόσο πόσο βαθιά αμφισβητείται πλέον αυτή η αρχή.

Η υπόθεση ξεκίνησε όταν το Πεντάγωνο επέβαλε νέους όρους διαπίστευσης στους δημοσιογράφους, συνδέοντας την πρόσβαση με τη συμμόρφωση τους με ειδικούς κανόνες που απαγόρευαν τη δημοσίευση «μη εξουσιοδοτημένων» πληροφοριών.

Στην πράξη, οι όροι αυτοί δημιουργούσαν έναν μηχανισμό έμμεσης λογοκρισίας. Οποιος δημοσίευε πληροφορίες που δεν είχαν περάσει από τα επίσημα κανάλια, μπορούσε να χάσει από μια στιγμή στην άλλη την διαπίστευση του άρα και τη δυνατότητα να καλύπτει τα γεγονότα.

Το ομοσπονδιακό δικαστήριο απέρριψε αυτό το σκεπτικό. Στην απόφασή του, ο δικαστής επισήμανε ότι ο ρόλος του δημοσιογράφου είναι ακριβώς η αναζήτηση πληροφοριών, ακόμη και —ή ιδίως— όταν αυτές δεν παραχωρούνται πρόθυμα από την κυβέρνηση.

Η ιδέα ότι η ερώτηση προς έναν δημόσιο λειτουργό μπορεί να συνιστά παράνομη πράξη χαρακτηρίστηκε μάλιστα ασύμβατη με την Πρώτη Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος.

Η υπόθεση δεν αποτελούσε επομένως μια τεχνική κρίση για τις διαπιστεύσεις. Άγγιζε τον ίδιο τον πυρήνα της ελευθερίας του Τύπου υπενθυμίζοντας ότι το κράτος δεν μπορεί να επιβάλλει όρους που καθιστούν τη δημοσιογραφία εξαρτημένη από την έγκρισή του.

Το Πεντάγωνο επαναφέρει τη λογοκρισία

Η απάντηση του Πενταγώνου δεν άργησε να έρθει. Και ήταν αποκαλυπτική για τα νέα πρότυπα δημοσιογραφίας που επιθυμεί να επιβάλει η κυβέρνηση Τραμπ. Αντί να συμμορφωθεί με τη δικαστική απόφαση, το Πεντάγωνο επανέφερε ουσιαστικά το ίδιο περιοριστικό πλαίσιο με μικρές διακοσμητικές αλλαγές στις διατυπώσεις που δεν άγγιζαν την ουσία της απαγόρευσης.

Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η νομική επιχειρηματολογία που συνόδευε την κίνηση. Σε επίσημο υπόμνημα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης υποστήριξε ότι όταν ένας δημοσιογράφος ζητά απόρρητες πληροφορίες από κρατικό υπάλληλο, ενδέχεται να «υποκινεί» σε παραβίαση του νόμου. Μια θεμελιώδης δημοσιογραφική πρακτική, η υποβολή ερωτήσεων, μετατρέπεται έτσι σε δυνητικά αξιόποινη συμπεριφορά.

Η θεωρία δεν είναι καινούργια. Μέχρι πρόσφατα ωστόσο θεωρούνταν περιθωριακή. Το 2017, στην πόλη Λαρέντο του Τέξας, μια πολίτης-δημοσιογράφος συνελήφθη επειδή ζήτησε πληροφορίες από την αστυνομία, υπενθυμίζει ο ιστότοπος ερευνητικής δημοσιογραφίας Intercept.

Η υπόθεση κατέρρευσε γρήγορα, όμως το Ανώτατο Δικαστήριο αρνήθηκε να εξετάσει το ζήτημα της ευθύνης των αστυνομικών, αφήνοντας ανοιχτό ένα επικίνδυνο νομικό παράθυρο. Σήμερα, η ίδια λογική επανεμφανίζεται σε ομοσπονδιακό επίπεδο ως επίσημη κυβερνητική θέση.

Ο κίνδυνος για την ελευθερία του Τύπου

Οι συνέπειες είναι προφανείς. Αν γίνει δεκτή αυτή η ερμηνεία, η ερευνητική δημοσιογραφία μετατρέπεται σε δραστηριότητα υψηλού νομικού κινδύνου. Οι δημοσιογράφοι δεν θα κρίνονται για την ακρίβεια ή τη σημασία των αποκαλύψεών τους, αλλά για το αν «έπρεπε» να έχουν θέσει τις ερωτήσεις που οδήγησαν σε αυτές.

Το επιχείρημα ότι οι δημοσιογράφοι μπορούν να απευθύνονται μόνο σε «εξουσιοδοτημένους» εκπροσώπους παρουσιάζεται ως συμβιβαστική λύση. Στην πράξη όμως, καθιερώνεται ένα καθεστώς όπου η πληροφόρηση περιορίζεται σε ό,τι επιλέγει να κοινοποιήσει η ίδια η εξουσία. Η δημοσιογραφία υποβαθμίζεται σε διαχείριση δελτίων Τύπου.

Την ίδια στιγμή, η πρακτική εφαρμογή αυτών των πρακτικών έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνει ένα ολοένα και πιο ασφυκτικό πλαίσιο. Μέσα ενημέρωσης που αρνήθηκαν να αποδεχθούν τους νέους όρους αποκλείστηκαν από το Πεντάγωνο.

Παράλληλα, η επίκληση παλαιών και αμφιλεγόμενων νόμων, όπως ο νόμος περί κατασκοπείας, επανέρχεται ως εργαλείο πίεσης απέναντι σε δημοσιογράφους που δημοσιεύουν κυβερνητικές διαρροές.

Το διακύβευμα υπερβαίνει επομένως κατά πολύ μια απλή διαμάχη για τις διαπιστεύσεις. Αφορά το κατά πόσο η εξουσία μπορεί να καθορίζει όχι μόνο τι δημοσιεύεται, αλλά και τι επιτρέπεται να ερωτηθεί. Και σε αυτό το επίπεδο, η σύγκρουση που βρίσκεται σε εξέλιξη έχει θεμελιώδη σημασία.

Αν η κατεύθυνση αυτή παγιωθεί, η δημοσιογραφία που δεν περιορίζεται στην αναπαραγωγή της επίσημης γραμμής θα μπαίνει στο στόχαστρο μιας ολοένα και πιο ανεξέλεγκτης και εκδικητικής εξουσίας. Και η ελευθερία του Τύπου, από δεδομένη, θα διολισθήσει σε μια «γκρίζα ζώνη» διαρκούς αμφισβήτησης.

Πραγματική ενημέρωση στο
mailbox σας. Χωρίς λογοκρισία.

Σχετικά Άρθρα

Μακρονισμός : Ο βασιλιάς πέθανε, ζήτω ο βασιλιάς!

Η μάχη για τη διαδοχή του Μακρόν φουντώνει. Λε Μερ, Φιλίπ, Ατάλ και Λαγκάρντ αναζητούν το μέλλον του μακρονισμού, χωρίς να αποχωρίζονται τις πολιτικές του.

Γαλλία – μουσικές διαδηλώσεις: Το «κίνημα της φανφάρας»

Στη Γαλλία, ο όρος «κίνημα της φανφάρας» αναφέρεται στην ενσωμάτωση μουσικών συγκροτημάτων στις κοινωνικές και πολιτικές διαδηλώσεις

Εντονος προβληματισμός στο Ιράν για το αύριο της χώρας

Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση αναπτύσσεται στο εσωτερικό του πολιτικού συστήματος του Ιράν από στελέχη που δεν μπορεί να τα χαρακτηρίσει κανείς αντικαθεστωτικά ή περιθωριακά

Ισπανία: Οταν η στεγαστική κρίση γίνεται γενική απεργία

Η γενική απεργία στην Ισπανία φέρνει τη στεγαστική κρίση στο επίκεντρο ενόψει των πρόωρων εκλογών, δοκιμάζει την κυβέρνηση Σάντσεθ και αναδεικνύει τα όρια των προτάσεων της Δεξιάς

Ο Μακρόν μοιράζει τάλιρα για να αγοράσει κοινωνική ειρήνη

Ο Μακρόν προσφέρει μόλις 24 ευρώ στους χαμηλόμισθους, ενώ οι φοροελαφρύνσεις για τους πλουσιότερους συνεχίζονται. Η κοινωνική οργή στη Γαλλία μεγαλώνει.