Η ειδησεογραφία για τη Γροιλανδία έχει όλα τα χαρακτηριστικά του θεάματος που λατρεύει η εποχή Τραμπ: μεγαλοστομίες, αντιπαραθέσεις, απειλές, χάρτες βαμμένους στα χρώματα της αστερόεσσας. Την ώρα όμως που ο κόσμος παρακολουθεί το αρκτικό δράμα, η Ουάσιγκτον επιταχύνει, σχεδόν αθόρυβα, μια πολύ πιο ουσιαστική διαδικασία αλλού: την παγίωση του ελέγχου της στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Σε ακροάσεις που πραγματοποιήθηκαν τις προηγούμενες μέρες στο Κογκρέσο, Αμερικανοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι παραδέχθηκαν χωρίς περιστροφές ότι οι στρατιωτικές δραστηριότητες σε Παλάου, Νήσους Μάρσαλ και Ομόσπονδες Πολιτείες της Μικρονησίας επεκτείνονται. Η περιοχή, όπως ειπώθηκε κατά τις ακροάσεις, είναι κρίσιμη για την αμερικανική ασφάλεια και για τον ανταγωνισμό με την Κίνα.
Βουλευτές και από τα δύο κόμματα αναφέρθηκαν έτσι σε μια «γραμμή άμυνας» στον κεντρικό Ειρηνικό που, αν σπάσει, δεν μπορεί να ξαναχτιστεί ποτέ. Ενα στρατηγικό «ανάχωμα» που πρέπει να κρατηθεί πάση θυσία, επισήμαναν.
Η σχέση των Κρατών Ελεύθερης Σύνδεσης (Freely Associated States) με τις ΗΠΑ ορίζεται από τις συμφωνίες COFA που δίνουν στην Ουάσιγκτον όχι μόνο την ευθύνη της άμυνας αλλά και σημαντικά προνόμια: αποκλειστική στρατιωτική πρόσβαση και τη δυνατότητα να εμποδίζει τρίτες χώρες να αποκτήσουν στρατιωτικό αποτύπωμα στον κεντρικό Ειρηνικό Ωκεανό.
Οι συμφωνίες ανανεώθηκαν προσφάτως, συνοδευόμενες από πολυετή χρηματοδότηση δισεκατομμυρίων δολαρίων και από τη δυνατότητα των νησιωτών να ζουν και να εργάζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς βίζα. Πρόκειται για χειροπιαστά οφέλη. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργούν μια σχέση εξάρτησης που δυσκολεύει οποιαδήποτε σκέψη πραγματικής αυτονόμησης.
Λεωφόρος κυριαρχίας με δυσδιάκριτα όρια
Στην Ουάσιγκτον, αρκετοί πολιτικοί αρέσκονται να περιγράφουν τον Ειρηνικό σαν μια τεράστια λεωφόρο που ελέγχεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις ΗΠΑ. Οι διατυπώσεις συχνά ξεπερνούν ακόμη και όσα προβλέπει το διεθνές δίκαιο.
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας — ανεξάρτητα από το ότι οι ΗΠΑ δεν την έχουν ποτέ επικυρώσει — ορίζει σαφώς πως η πλήρης κυριαρχία ενός κράτους εκτείνεται στα 12 ναυτικά μίλια των χωρικών υδάτων. Πέρα από αυτά, στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη των 200 μιλίων, τα δικαιώματα αφορούν κυρίως την εκμετάλλευση πόρων, όχι τον απόλυτο έλεγχο στρατιωτικής πρόσβασης.
Είναι όμως μια διάκριση που η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να κρατά σκόπιμα θολή. Τα 12 μίλια γίνονται έτσι 200 και τα 200 μετατρέπονται σε μια σχεδόν μυθική ζώνη αδιαμφισβήτητης αμερικανικής κυριαρχίας. Ορισμένοι φτάνουν στο σημείο να περιγράφουν τα σύμφωνα ως κλειδιά για έναν τεράστιο «ωκεάνιο αυτοκινητόδρομο» που διασχίζει τον Ειρηνικό, σαν να πρόκειται για ιδιωτική λωρίδα κυκλοφορίας.
Έτσι, κάθε κινεζική επένδυση, κάθε διπλωματική κίνηση, κάθε τοπική πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως εισβολή σε χώρο που ήδη έχει «κλειδωθεί». Η συζήτηση δεν ξεκινά από την κυριαρχία των νησιωτικών κρατών, αλλά από την αμερικανική ιδιοκτησιακή αντίληψη.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας εμφανίζεται αυτονόητη. Νέα ραντάρ και αεροδιάδρομοι στο Παλάου. Προγράμματα πυρηνικών δοκιμών στις Μάρσαλ. Αναβαθμίσεις κρίσιμων κόμβων στη Μικρονησία. Οι εγκαταστάσεις πολλαπλασιάζονται, και μαζί τους βαθαίνει η εξάρτηση.
Ο κίνδυνος των υποβρύχιων κτήσεων
Το παράδοξο είναι ότι οι νέες κτήσεις κινδυνεύουν πολύ σύντομα να βρεθούν κάτω απ’ το νερό. Η κλιματική κρίση διαβρώνει ακτές, υποδομές, μέλλον. Οι εκκλήσεις για επείγουσα δράση είναι συνεχείς.
Μετά την εμπρηστική ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη γενική συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών τον Σεπτέμβριο, μια ομιλία κατά την οποία απέρριψε την κλιματική αλλαγή ως «τη μεγαλύτερη απάτη που έχει διαπραχθεί ποτέ σε βάρος του κόσμου», οι ηγέτες των νησιωτικών κρατών του Ειρηνικού απάντησαν με κοινό μέτωπο.
Απέρριψαν τους ισχυρισμούς του και προειδοποίησαν ότι η κλιματική κρίση παραμένει υπαρξιακή απειλή για τις πατρίδες τους. Υπενθύμισαν επίσης στη διεθνή κοινότητα τη νομική της υποχρέωση να αποτρέψει την υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού Κελσίου.
«Η κλιματική κρίση δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης», δήλωσε σε ομιλία του ο πρόεδρος των Ομόσπονδων Πολιτειών της Μικρονησίας, Γουέσλι Σιμίνα. «Το μόνο ερώτημα πλέον είναι αν εμείς, ως ηγέτες, θα δράσουμε με την επείγουσα αποφασιστικότητα που απαιτεί». Ωστόσο το αμερικανικό ενδιαφέρον εξαντλείται προς το παρών στην επέκταση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων και βάσεων που εξασφαλίζουν τα κυριαρχικά δικαιώματα. Η κλιματική καταστροφή μπορεί να περιμένει.
