Η δημόσια απόρριψη του αμερικανικού σχεδίου των 15 σημείων για τη Γάζα από τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου , ανοίγει ένα ακόμα μέτωπο στις ήδη δύσκολες σχέσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δήλωσε κατηγορηματικά την Κυριακή ότι το Ισραήλ «δεν αποδέχεται το έγγραφο των 15 σημείων» του Ντόναλντ Τραμπ και ξεκαθάρισε ότι ο ισραηλινός στρατός δεν πρόκειται να αποχωρήσει από τη Γάζα πριν από τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς.
Η διαφωνία αφορά τον πυρήνα της αμερικανικής πρότασης. Το σχέδιο προβλέπει ότι ο αφοπλισμός της Χαμάς θα συνδυαστεί με την πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και τη σταδιακή μεταβίβαση της εξουσίας σε μια ανεξάρτητη Παλαιστινιακή Εθνική Επιτροπή. Ο Νετανιάχου αντιστρέφει τη σειρά. Καμία αποχώρηση πριν από τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς, «βαρέος και ελαφρού οπλισμού», όπως επισήμανε ο ίδιος.
Η αντίδραση δεν ήταν εντελώς απροσδόκητη. Η ισραηλινή κυβέρνηση είχε ήδη αφήσει να διαφανεί ότι δεν αποδεχόταν το σχέδιο όπως είχε δημοσιοποιηθεί. Εκείνο που άλλαξε είναι ο τόνος και, κυρίως, η χρονική στιγμή. Ο Νετανιάχου επέλεξε τώρα να μετατρέψει τις ισραηλινές επιφυλάξεις σε δημόσια και κατηγορηματική απόρριψη μιας από τις βασικές αμερικανικές πρωτοβουλίες για την περιοχή.
Οι αντιρρήσεις Νετανιάχου
Το σημερινό σχέδιο δεν εμφανίστηκε ξαφνικά τον Ιούλιο. Αποτελεί συνέχεια του ευρύτερου σχεδιασμού για τη Γάζα που είχε παρουσιάσει ο Τραμπ από το φθινόπωρο του 2025 και ο οποίος εντασσόταν ήδη στο όραμα του Αμερικανού προέδρου για μια διαφορετική Μέση Ανατολή μετά τις πολεμικές συγκρούσεις των προηγούμενων ετών.
Τον Ιούλιο, το Συμβούλιο Ειρήνης που συγκρότησε ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος ως υπεύθυνο για την ειρήνευση στον παλαιστινιακό θύλακα προχώρησε στην επεξεργασία του σχεδίου Τραμπ. Η πρόταση συνέδεε τον αφοπλισμό της Χαμάς με την ισραηλινή αποχώρηση και τη μετάβαση σε μια νέα παλαιστινιακή διοίκηση, επιχειρώντας ουσιαστικά να καθορίσει το καθεστώς που θα διαδεχθεί τη σημερινή πραγματικότητα στη Γάζα.
Το γραφείο του Νετανιάχου είχε αντιδράσει ήδη τότε, δηλώνοντας ότι «η εκδοχή που έχει δημοσιοποιηθεί δεν αντανακλά τις θέσεις του Ισραήλ». Δεν επρόκειτο επομένως για μια ξαφνική διαφωνία. Η πραγματική είδηση βρίσκεται στην απόφαση του Ισραηλινού πρωθυπουργού να την κλιμακώσει δημόσια τώρα.
Η συμφωνία με το Ιράν πλησιάζει
Η προσοχή του Λευκού Οίκου αυτή την περίοδο βρίσκεται πρωτίστως στο Ιράν. Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει μια συμφωνία με την Τεχεράνη που θα μπορούσε να βάλει οριστικό τέλος στη σημερινή πολεμική σύγκρουση και να επιτρέψει στην Ουάσιγκτον να προχωρήσει στον ευρύτερο σχεδιασμό της για την περιοχή.
Για τον Τραμπ, μια τέτοια συμφωνία έχει και άμεση πολιτική και οικονομική σημασία. Η αποκλιμάκωση θα μπορούσε να περιορίσει την αναταραχή στις ενεργειακές αγορές, να επιτρέψει την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και να μειώσει τις πιέσεις στις τιμές των καυσίμων λίγους μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Για τον Νετανιάχου, όμως, η προοπτική μιας συμφωνίας δημιουργεί ένα διαφορετικό πρόβλημα. Το Ισραήλ δεν βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι όπου Ουάσιγκτον και Τεχεράνη συζητούν τους όρους της επόμενης ημέρας. Και όσο περισσότερο πλησιάζει μια συμφωνία, τόσο μικρότερο γίνεται το χρονικό περιθώριο του Ισραηλινού πρωθυπουργού να επηρεάσει το περιεχόμενό της.
Το ζήτημα είναι κρίσιμο για το Τελ Αβίβ. Η ισραηλινή κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται μόνο για τους περιορισμούς που ενδέχεται να επιβληθούν στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Θέλει να έχει λόγο σε ζητήματα όπως το βαλλιστικό οπλοστάσιο της Τεχεράνης, οι δυνατότητες επανεξοπλισμού της και οι σχέσεις της με οργανώσεις και συμμάχους σε ολόκληρη την περιοχή.
Όσο οι απευθείας συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν προχωρούν χωρίς το Ισραήλ, ο Νετανιάχου κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε μια τετελεσμένη συμφωνία. Ο χρόνος πιέζει τον Νετανιάχου και για έναν ακόμη λόγο.
Οι ισραηλινές εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τις 27 Οκτωβρίου και ο πρωθυπουργός πρέπει να φτάσει σε αυτές χωρίς να εμφανιστεί ότι αποδέχθηκε υπό αμερικανική πίεση μια αποχώρηση από τη Γάζα, την ίδια στιγμή που η Ουάσιγκτον διαπραγματεύεται απευθείας με την Τεχεράνη.
Η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού, όπου τα ακροδεξιά θρησκευτικά κόμματα απορρίπτουν οποιαδήποτε αποχώρηση πριν από τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς. Η σκληρή δημόσια στάση απέναντι στο σχέδιο Τραμπ εξυπηρετεί επομένως και μια εσωτερική πολιτική ανάγκη. Επιτρέπει στον Νετανιάχου να εμφανίζεται ως ο ηγέτης που μπορεί να αντισταθεί ακόμη και στον στενότερο σύμμαχο του Ισραήλ όταν θεωρεί ότι διακυβεύονται ισραηλινά συμφέροντα.
Αυτό όμως κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρουσα τη σύνδεση με το Ιράν. Μια αμερικανοϊρανική συμφωνία πριν από τις ισραηλινές εκλογές θα μπορούσε να αφήσει τον Νετανιάχου να εξηγεί στους ψηφοφόρους του γιατί, ύστερα από έναν πόλεμο που παρουσίασε ως υπαρξιακή αναμέτρηση με την Τεχεράνη, οι όροι της ειρήνης διαμορφώθηκαν τελικά σε απευθείας συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν στις οποίες το Ισραήλ δεν είχε θέση. Η προσπάθεια να επιστρέψει στη διαπραγμάτευση αποκτά έτσι όχι μόνο στρατηγική αλλά και άμεση εκλογική σημασία.
Η Γάζα ως μοχλός πίεσης
Υπό αυτό το πρίσμα, η απόρριψη του σχεδίου των 15 σημείων αποκτά διαφορετικό νόημα. Η Γάζα μπορεί να μην αποτελεί τον πραγματικό στόχο της κίνησης του Νετανιάχου, αλλά το ισχυρότερο διαθέσιμο μέσο πίεσης προς την Ουάσιγκτον.
Ο Τραμπ μπορεί να διαπραγματεύεται απευθείας με την Τεχεράνη χωρίς το Ισραήλ. Δυσκολεύεται όμως να υλοποιήσει τον ευρύτερο σχεδιασμό του για τη Μέση Ανατολή εάν η ισραηλινή κυβέρνηση αρνείται να συνεργαστεί σε ένα από τα σημαντικότερα ανοικτά μέτωπα της περιοχής.
Η κίνηση του Νετανιάχου μπορεί επομένως να διαβαστεί ως ένας τακτικός ελιγμός με πολύ συγκεκριμένο μήνυμα: δεν μπορείτε να προχωρήσετε σε μια συνολική διευθέτηση με το Ιράν, αποκλείοντας το Ισραήλ από τη διαμόρφωσή της, και ταυτόχρονα να θεωρείτε δεδομένη την ισραηλινή συνεργασία στους υπόλοιπους σχεδιασμούς σας για τη Μέση Ανατολή.
Αυτό εξηγεί και μια φαινομενική αντίφαση στη δήλωση του Νετανιάχου. Την ίδια στιγμή που απέρριψε κατηγορηματικά το σχέδιο των 15 σημείων, έσπευσε να προσθέσει ότι «αυτή τη στιγμή συζητάμε με τους Αμερικανούς το συγκεκριμένο ζήτημα». Η πόρτα, δηλαδή, παραμένει ανοικτή. Η απόρριψη δεν συνοδεύεται από διακοπή των συνομιλιών· γίνεται μέρος τους.
Η σύγκρουση για τη Γάζα μπορεί έτσι να εξελιχθεί σε ένα ιδιόμορφο παζάρι για κάτι πολύ μεγαλύτερο. Ο Νετανιάχου γνωρίζει ότι όσο πλησιάζει μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν, η δυνατότητά του να επηρεάσει τις εξελίξεις περιορίζεται. Και διαθέτει ένα ισχυρό χαρτί: χωρίς τη συνεργασία του Ισραήλ, ένα σημαντικό τμήμα του σχεδίου Τραμπ για τη νέα Μέση Ανατολή παραμένει μετέωρο.
Αν αυτή η ανάγνωση είναι σωστή, τότε το «όχι» στα 15 σημεία δεν πρέπει να διαβαστεί μόνο ως απόρριψη ενός σχεδίου για τη Γάζα. Είναι μια προσπάθεια του Νετανιάχου να ξαναβάλει το Ισραήλ στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης που θεωρεί πραγματικά κρίσιμη, προτού αυτή ολοκληρωθεί χωρίς εκείνον. Η Γάζα είναι το χαρτί. Το Ιράν είναι το διακύβευμα.
