Η πρόσφατη αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα έχει αναδείξει τη Λατινική Αμερική σε πεδίο άμεσης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, μετατρέποντας κάθε χώρα σε κρίκο μιας ευρύτερης στρατηγικής που υπερβαίνει τα σύνορα της Βενεζουέλας. Η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο δεν εμφανίζεται ως μεμονωμένο περιστατικό αλλά ως πρώτη πράξη στην εφαρμογή ενός σχεδίου που η κυβέρνηση Τραμπ είχε περιγράψει με σαφήνεια στην πρόσφατη Έκθεση Εθνικής Στρατηγικής. Επιστροφή στο πνεύμα του Δόγματος Μονρόε, με στόχο την επιβολή αδιαμφισβήτητης αμερικανικής κυριαρχίας στο δυτικό ημισφαίριο. Μια στρατηγική που επεκτείνεται από την προσπάθεια εκμηδένισης κάθε κινεζικής και ρωσικής επιρροής στην περιοχή μέχρι την αποδυνάμωση -και γιατί όχι; – την ανατροπή κάθε ανυπάκουης κυβέρνησης.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές: η Κούβα αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε καύσιμα, η Κολομβία βρίσκεται σε στρατιωτική ετοιμότητα και σε εσωτερική αναταραχή με διαδηλώσεις και πολιτικές μεταρρυθμίσεις, ενώ το Μεξικό διαπραγματεύεται υπό τον φόβο μιας νέας επέμβασης που θεωρητικά θα έχει στόχο τα καρτέλ ναρκωτικών αλλά στην πράξη θα επανέφερε τη σχέση των δύο χωρών στις ημέρες της …αγοράς του Τέξας από τον ισχυρό βόρειο γείτονα. Το μήνυμα προς την άλλοτε “πίσω αυλή” των ΗΠΑ είναι σαφές: η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο μέσο για να αποκαταστήσει την επικυριαρχία της.
Κούβα: Ο «πρόεδρος Ρούμπιο» και η ενεργειακή ασφυξία
«Ακούγεται καλό». Αυτό ήταν το σχόλιο του Ντόναλντ Τραμπ σε μήνυμα οπαδού του ότι ο κουβανικής καταγωγής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, θα μπορούσε να είναι ο επόμενος πρόεδρος της Κούβας. Μετά το πραξικόπημα στο Καράκας, η Αβάνα βρίσκεται υπό ασφυκτική πίεση. Το 2025, η Βενεζουέλα προμήθευε περίπου το ένα τρίτο των ημερήσιων αναγκών της Κούβας σε πετρέλαιο – φορτία που σήμερα έχουν σχεδόν εκμηδενιστεί λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού και της στρατιωτικής επέμβασης στη χώρα.
Οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς: μπλακάουτ σε μεγάλες περιοχές, ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων, περιορισμένη παροχή καυσίμων και προβλήματα στις μεταφορές. Στην ύπαιθρο, η καθημερινότητα θυμίζει, σύμφωνα με μαρτυρίες, ολοένα και περισσότερο τον 19ο αιώνα, με κάρα αντί για αυτοκίνητα, κάρβουνο αντί για ηλεκτρικό ρεύμα και περιορισμένη επικοινωνία, ακόμη και σε περιοχές της Αβάνας όπου οι συνέπειες καθυστερούν.
Ο Τραμπ κατηγόρησε την Κούβα ότι παρείχε «υπηρεσίες ασφαλείας» στην πολιτική ηγεσία της Βενεζουέλας σε αντάλλαγμα για πετρέλαιο και χρήματα, τα οποία, όπως είπε, «δεν θα δοθούν ξανά». Παράλληλα, κάλεσε την Αβάνα να καταλήξει σε συμφωνία με τις ΗΠΑ «πριν είναι πολύ αργά», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η πίεση θα ενταθεί εάν η κυβέρνηση δεν συμμορφωθεί.
Ο Υπουργός Εξωτερικών της Κούβας, Μπρούνο Ροντρίγκεζ διέψευσε τις κατηγορίες ότι η Κούβα λάμβανε οποιαδήποτε αμοιβή για τις υπηρεσίες της και δήλωσε ότι δεν θα εξαναγκαστεί ποτέ σε εμπορικές συμφωνίες υπό πίεση. Το διεθνές δίκαιο είναι με το μέρος της χώρας, υπογράμμισε καταγγέλλοντας τη συμπεριφορά των ΗΠΑ ως «ηγεμονική» και «απειλητική» για την ειρήνη και την ασφάλεια του ημισφαιρίου.
Με δεδομένο ότι η Κούβα αποτέλεσε για επτά δεκαετίες το βασικό σύμβολο αντίστασης στην αμερικανική επικυριαρχία – από την αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων και το εμπάργκο του Ψυχρού Πολέμου μέχρι τις πιο πρόσφατες απόπειρες «εξομάλυνσης» – η κυβέρνηση Τραμπ βλέπει τώρα στην Αβάνα μια ιστορική και συμβολική στόχευση. Θα μπορούσε να πετύχει εκεί που τόσες αμερικανικές κυβερνήσεις έχουν αποτύχει εμπεδώνοντας μια και καλή το μήνυμα πως η επιθετικότητα και η ωμή επιβολή αποτελούν πάντα την καλύτερη τακτική.
Κολομβία: Πολιτική αναταραχή και στρατιωτική ετοιμότητα
Στην Κολομβία, η επέμβαση στη Βενεζουέλα πυροδότησε μια αλυσιδωτή αντίδραση στην πολιτική και οικονομική σφαίρα. Ο πρόεδρος Γκουστάβο Πέτρο, θέλοντας να αυξήσει το φιλολαϊκό της αποτύπωμα, εξέδωσε εσπευσμένα διάταγμα για αύξηση του κατώτατου μισθού κατά σχεδόν 23%, ξεπερνώντας τις προβλέψεις επιχειρηματικών κύκλων που ανέμεναν αύξηση κοντά στο 9%.
Παράλληλα, η κυβέρνηση κάλεσε σε πολιτικές συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις κατά της αμερικανικής στρατιωτικής παρέμβασης, ενώ στρατιωτικές δυνάμεις ενισχύθηκαν στα σύνορα για πιθανή νέα εισροή μεταναστών από τη Βενεζουέλα. Το ELN, η μεγαλύτερη απομείνασα ένοπλη ομάδα της χώρας, ανάρτησε ανακοίνωση στο X ζητώντας «εθνικό διάλογο» για την αντιμετώπιση της φτώχειας, προστασία των οικοσυστημάτων και περιορισμό του εμπορίου ναρκωτικών.
Η ένταση με τις ΗΠΑ μειώθηκε προσωρινά μετά την τηλεφωνική συνομιλία Τραμπ–Πέτρο, όπου οι δύο ηγέτες συζήτησαν για την πρόσφατη ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών και εξέτασαν μέτρα για την αντιμετώπιση του εμπορίου ναρκωτικών. Ο Τραμπ περιέγραψε την επικοινωνία ως «φιλική», ενώ ο Πέτρο δήλωσε ότι η συνομιλία διήρκεσε περίπου μία ώρα, μειώνοντας προσωρινά την κλιμάκωση των εντάσεων.
Μεξικό: Συνεργασία υπό την απειλή στρατιωτικής επέμβασης
Στο Μεξικό, η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ είχε επίσης 15λεπτη τηλεφωνική συνομιλία με τον Τραμπ, λίγες ημέρες μετά την επέμβαση στη Βενεζουέλα, επαναλαμβάνοντας ότι η χώρα δεν πρόκειται να ανεχτεί καμία στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ με στόχο την καταπολέμηση των καρτέλ ναρκωτικών. Ο Τραμπ επανέλαβε ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αναλάβουν δράση εάν ζητηθεί, αλλά η Σέινμπαουμ τόνισε ότι η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα του Μεξικού αποκλείουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Πριν την συνομιλία, ο Τραμπ είχε επανειλημμένα δηλώσει έτοιμος να αντιμετωπίσει τα καρτέλ ναρκωτικών «επί τόπου» και είχε επαναλάβει ότι τα καρτέλ «κυβερνούν το Μεξικό». Παρά τις επανειλημμένες προσφορές του Τραμπ για στρατιωτική «βοήθεια», η Μεξικανή πρόεδρος τόνισε ότι η συνεργασία μπορεί να συνεχιστεί στο πλαίσιο σεβασμού της κυριαρχίας και ότι οι δύο χώρες συμφώνησαν να εξακολουθήσουν τη συνεργασία και τον διάλογο για ζητήματα ασφάλειας.
Βραζιλία: Εσωτερικές εντάσεις και πίεση για χάρη στον Μπολσονάρο
Στη Βραζιλία, η κυβέρνηση Λούλα καταδίκασε απερίφραστα την επέμβαση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Μαδούρο ως «παράβαση ενός ανεπίτρεπτου ορίου». Ο πρόεδρος Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου για ενδεχόμενη αύξηση προσφύγων από τη Βενεζουέλα, ειδικά στις πολιτείες Ροράιμα και Αμαζονίας που συνορεύουν με τη χώρα. Παράλληλα, ο Υπουργός Εξωτερικών Μαούρο Βιέρα είχε τηλεφωνική επικοινωνία με την κυβέρνηση της Βενεζουέλας, διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους για διάλογο και διαμεσολάβηση.
Η εσωτερική πολιτική σκηνή παραμένει καθοριστική για τις σχέσεις με την Ουάσινγκτον. Ο Λούλα απέκλεισε πρόσφατη νομοθετική προσπάθεια που θα μείωνε τη 27ετή ποινή φυλάκισης του πρώην προέδρου Μπολσονάρο για απόπειρα πραξικοπήματος. Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιπαραθέσεις στο Κογκρέσο, με τμήματα του πολιτικού κύκλου – στενά συνδεδεμένα με τις ΗΠΑ – να πιέζουν για δικαστική ελάφρυνση. Η Ουάσινγκτον, και προσωπικά ο Ντόναλντ Τραμπ, έχουν επανειλημμένα ζητήσει τη χορήγηση χάρης στον Μπολσονάρο, προσθέτοντας νέες δυναμικές στην ήδη τεταμένη διμερής σχέση.
Η διαχείριση αυτής της υπόθεσης είναι πιθανό να καθορίσει την πορεία της συνεργασίας Ρίο–Ουάσινγκτον, με τη Βραζιλία να ισορροπεί μεταξύ διεθνούς πίεσης και εσωτερικής πολιτικής σταθερότητας. Ταυτόχρονα, η θέση της ως βασικού μέλους των BRICS και στρατηγικού παίκτη στη Λατινική Αμερική καθιστά κάθε απόφαση κρίσιμη για την ευρύτερη γεωπολιτική ισορροπία στην περιοχή.
