Τραμπ και Ερντογάν, σχεδιασμένα εξαρχής, μετέτρεψαν τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, σε σόου για δύο … “φιλαράκια”. Πρακτικά, το ταξίδι του Αμερικανού προέδρου στην γείτονα, ήταν σαν να έκανε επίσημη επίσκεψη στην Τουρκία, και όχι για να παραβρεθεί στη Σύνοδο του Οργανισμού. Αντίστοιχη ατμόσφαιρα φρόντισε να καλλιεργήσει και ο Ερντογάν, υποδεχόμενος προσωπικά τον Τραμπ στο αεροδρόμιο, και προβάλλοντας τον … μουσαφίρη του σχεδόν σαν οικοδεσπότη. Ρόλο που έτσι κι’ αλλιώς θα υποδυόταν ο Τραμπ. Πόσο μάλλον, αφού, εκτός των άλλων, οι ΗΠΑ είναι το Νο1 στη ΝΑΤΟ. Η, δε, Τουρκία, άλλωστε, διαφημίζεται στον υπερθετικό βαθμό από τις ηγεσίες του ΝΑΤΟ και της ΕΕ ως “ο δεύτερος σημαντικός στρατός του ΝΑΤΟ”.
Την εικόνα αυτή παρακολουθούσαν ως θεατές οι Ευρωπαίοι – μέλη του ΝΑΤΟ και οι παράγοντες της ΕΕ που παραβρέθηκαν εκεί, και βέβαια ο Ελληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος ωστόσο δεν κατάφερε να εξασφαλίσει έστω ένα φωτογραφικό ενσταντανέ κατ’ ιδίαν -ή έστω στις οικογενειακές φωτογραφίες – χειραψίας του με τον Τραμπ, αν και η γλώσσα του σώματός του ήταν οφθαλμοφανές ότι σε αυτό αποσκοπούσαν.
Εάν θέλει κανείς να κατανοήσει το σημείο, στο οποίο βρίσκονται οι ελληνο-αμερικανικές σχέσεις, ενδεικτική είναι η τοποθέτηση υψηλόβαθμου παράγοντα του υπουργείου Εξωτερικών, που παρέστη στη Σύνοδο. Οι ελληνο-αμερικανικές σχέσεις, εξήγησε, “υπερβαίνουν τα πρόσωπα. Ανεξαρτήτως του Τραμπ ή άλλου προέδρου στις ΗΠΑ. Ωστόσο, δεν θα θέλαμε να ακούσουμε ότι κάποιο πρωΐ ξύπνησε ο Τραμπ και είπε ότι τώρα θέλει να ασχοληθεί με τις ελληνο-τουρκικές σχέσεις”. Διαπίστωση που μόνο απογοήτευση προκαλεί για μια κυβέρνηση, μάλιστα, η οποία τα' χει δώσει όλα - και περισσότερα απ' ότι της ζητούν - στις ΗΠΑ.
Υπάκουος … φτωχός συγγενής
Και μόνο αυτό δείχνει ότι η παρουσία Τραμπ στη Σύνοδο στην Τουρκία, ήταν εμφανώς ανισομερής υπέρ του Ταγίπ Ερντογάν. Δίχως, βέβαια, κάτι τέτοιο να σημαίνει ότι η Τουρκία θα πάρει ό,τι “δωράκι” θέλει και της υπόσχεται ο Αμερικανός πρόεδρος.
Εξίσου ενδεικτικό της ανισοβαρούς προσέγγισης της Ουάσιγκτον έναντι της Αθήνας και της Αγκυρας, είναι, σύμφωνα με τον ίδιον υψηλόβαθμο παράγοντα, ότι “συνεννοήσεις για επίσκεψη στην Ελλάδα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, γίνονται. Για επίσκεψη Τραμπ, όχι”.
Να σημειωθεί ότι έχει ήδη γίνει επίσημη συνάντηση Τραμπ – Ερντογάν στον Λευκό Οίκο, ενώ αντίθετα, οι Αμερικανοί ακόμα κρατούν την πόρτα τους κλειστή για τον Κ. Μητσοτάκη. Η Ουάσιγκτον δείχνει έτσι να μην τηρεί ούτε για τα μάτια του κόσμου την τακτική των ίσων αποστάσεων έναντι Ελλάδας και Τουρκίας. Επίσης, πάμπολλες είναι και οι επαφές του Αμερικανού ΥΠΕΞ με τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, και μόνο μια ουσιαστική του Ελληνα ΥΠΕΞ με τον Αμερικανό ομόλογό του. Κι’ όλα αυτά τη στιγμή που η κυβέρνηση Μητσοτάκη δηλώνει πλήρη “υπακοή” στα κελεύσματα των ΗΠΑ
Κωλοτούμπα για τα F-35
Μόλις μία ημέρα πριν τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, ο υπουργός Εξωτερικών, Γ. Γεραπετρίτης, απαντώντας σε ερώτηση στη Βουλή για τις ελληνο-αμερικανικές “αμυντικές” σχέσεις, επαίρετο ότι, από το 2019, η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατάφερε να κλείσει εξοπλιστικές αγορές με από τις ΗΠΑ, ενώ η Τουρκία έχει μείνει εκτός. Εφτασε, μάλιστα, σε σημείο λαθροχειρίας να οικειοποιηθεί ως έργο της ΝΔ τον εκσυγχρονισμό των F-16, που είχε “κλείσει” ο Α. Τσίπρας όταν το 2017 είχε συναντηθεί με τον Τραμπ, στην πρώτη προεδρική θητεία του. Αλλά αυτά είναι … ψιλά γράμματα για τη ΝΔ, προεκλογικά.
Είπε χαρακτηριστικά ο Γ. Γεραπετρίτης: “Το 2019, η Ελλάδα ήταν εκτός των F-35, εκτός της αναβάθμισης των F-16. Σήμερα, η Ελλάδα είναι με αμυντικές δυνατότητες που δεν είχε ποτέ, με F-35, με αναβαθμισμένα F-16, όταν η Τουρκία είναι εκτός αυτών των προγραμμάτων”.
Μετά τη Σύνοδο στο ΝΑΤΟ και τις δηλώσεις Τραμπ ότι η κυβέρνησή του σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στην Τουρκία βάσει του νόμου CAATSA, και να την ξαναβάλει στο πρόγραμμα των F-35, η κυβέρνηση έκανε … κωλοτούμπα. Τώρα λέγει, λοιπόν, όπως ανέφερε ο ίδιος υψηλόβαθμος παράγων του ΥΠΕΞ, ότι “δεν μπορούμε να επιβάλλουμε τι θα πάρει η Τουρκία. Ωστόσο, θα επιθυμούσαμε να μπει στους όρους πώλησης ότι τα αεροσκάφη δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον σύμμαχης χώρας”. Βέβαια, είναι γνωστό τοις πάσι ότι σε καμία από τις εξοπλιστικές αγορές που έκανε ή κάνει η Τουρκία από τις ΗΠΑ, καθώς και από Ευρωπαίους, τέτοιος όρος δεν υπάρχει.
Ως γνωστόν, ο Τραμπ είπε για τα F-35: “Θα άρουμε τις κυρώσεις, ήρθε η ώρα. Δεν θέλουμε να επιβάλουμε κυρώσεις σε φίλους. Είναι πολύ απλό“. Βέβαια, αυτή η διαδικασία έχει δρόμο, δεδομένου ότι πρέπει να προσπεράσει τον σκόπελο του Κογκρέσου, αλλά και του Ισραήλ που αντιδρά. Μετά τις αντιδράσεις του Τελ Αβίβ, πάντως, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε για το ίδιο θέμα: “Θα το σκεφτώ”. Κάτι, στο οποίο εναποθέτει τις ελπίδες της η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αν και με τον απρόβλεπτο Τραμπ, μάλλον κινδυνεύει να βρεθεί προ εκπλήξεως.
Ο ίδιος παράγων του ΥΠΕΞ, πάντως, αναφερόμενος στο έτερο “δωράκι” Τραμπ προς τον Ερντογάν, τους κινητήρες που “έταξε” ο πρώτος στον δεύτερο, και προορίζονται για το μαχητικό νέας γενιάς που σχεδιάζει η Τουρκία, υποβάθμισε το θέμα, λέγοντας πως “αυτοί είναι … τριτο-τέταρτης γενιάς, ενώ η Αγκυρα θέλει κάτι πιο σύγχρονο, επόμενης γενιάς”.
Νομοσχέδιο για τη “Γαλάζια πατρίδα”
Ο ίδιος, εξίσου επιχείρησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις ως τον βομβαρδισμό διαρροών προς τον τουρκικό Τύπο, σύμφωνα με τον οποίον η Αγκυρα φέρεται αποφασισμένη να προωθήσει στο τουρκικό Κοινοβούλιο νομοσχέδιο προς ψήφιση, νομοθετώντας τις επεκτατικές περιφερειακές βλέψεις της, την ονομαζόμενη “Γαλάζια πατρίδα”.
Ως γνωστόν, σύμφωνα με μερίδα του ελληνικού Τύπου, ο Γ. Γεραπετρίτης, σε επικοινωνία με τον Τούρκο ομόλογό του, φέρεται να του ζήτησε να μετατεθεί η κατάθεσή του μετά τις ελληνικές εκλογές. Ο υψηλόβαθμος παράγων του ΥΠΕΞ ισχυρίστηκε ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Πάντως, πρόσφατα, ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του πρωθυπουργού, Θάνος Ντόκος, στη φάρσα που του έκαναν δύο Ρώσοι φαρσέρ, νομίζοντας ότι μιλούσε με “άνθρωπο” του Ζελένσκι του ανέφερε ότι δεν πρέπει να συμβεί κάποιο “ατύχημα” σαν και αυτό στη Λευκάδα με το ανεξέλεγκτο ουκρανικό θαλάσσιο drone, διότι η Ελλάδα πάει σε εκλογές και θα έχει πολιτικό κόστος η κυβέρνηση.
Κατά τον ίδιον παράγοντα του ΥΠΕΞ, πάντως, “ο Ελληνας υπουργός Εξωτερικών έχει μιλήσει για το θέμα με τον Τούρκο ομόλογό του, ωστόσο ο δεύτερος δεν του ανέφερε το περιεχόμενο του νομοσχεδίου”. Ισχυρίστηκε, μάλιστα, ότι κατά τη συζήτηση, ο Γ. Γεραπετρίτης “εισέπραξε ότι δεν υπάρχει ωριμότητα” ως προς την ολοκλήρωση του νομοσχεδίου.
Νέα ΝΑΤΟϊκά Στρατηγεία στην Τουρκία
Ενα ακόμα ιδιαίτερα σοβαρό θέμα που βρίσκεται στο μικροσκόπιο πολλών δημοσιευμάτων αυτή την περίοδο είναι η επιθυμία της Τουρκίας να αποκτήσει δύο νέα ΝΑΤΟϊκά Στρατηγεία. Φέρεται να ζητάει ένα στην Κωνσταντινούπολη για τη Μαύρη Θάλασσα και ένα στα Άδανα για την Ανατολική Μεσόγειο. Και στα δύο διεκδικεί να υπάρχει μόνιμα Τούρκος διοικητής. Τα δύο Στρατηγεία, εφόσον εγκριθούν, θα σημάνουν μια μεγάλη αναβάθμιση του ρόλου της στην ευρύτερη περιοχή.
Αναφερόμενος στο θέμα, ο υψηλόβαθμος αξιωματούχος του ΥΠΕΞ περιορίστηκε να πει ότι “στη συγκεκριμένη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, στην Αγκυρα, δεν υπήρχε στην ατζέντα θέμα δημιουργίας δύο νέων ΝΑΤΟϊκών Στρατηγείων στην Τουρκία”. Ωστόσο, ο ίδιος, εμμέσως παραδέχτηκε ότι γίνονται συζητήσεις, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι, “γενικότερα, στους κόλπους του ΝΑΤΟ αυτό που συζητείται, είναι ορισμένα εθνικά Στρατηγεία, σε περιόδους κρίσεων, να εξυπηρετούν ανάγκες του ΝΑΤΟ”.
Να σημειωθεί πως, στο πλαίσιο του πολέμου κατά της Ρωσίας, είναι γνωστές οι προθέσεις του ΝΑΤΟ και της ΕΕ για να δοθεί αναβαθμισμένος ρόλος στην Τουρκία, ειδικά στη Μαύρη Θάλασσα. Ενδεχόμενος αντίστοιχος ρόλος στην Ανατολική Μεσόγειο, θα αποτελέσει χρυσή ευκαιρία για τις βλέψεις της Αγκυρας σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή και μάλιστα με … ΝΑΤΟϊκή σημαία (!).
Ο ίδιος παράγων, επίσης, αναφερόμενος στο Ουκρανικό, είπε ότι “στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, σε δραματικούς τόνους, και απογοητευμένος, ζήτησε από τα κράτη – μέλη του ΝΑΤΟ να στείλουν βοήθεια στην Ουκρανία”. Απέφυγε, πάντως, να αναφέρει εάν η κυβέρνηση σχεδιάζει να στείλει και νέες παρτίδες οπλικών συστημάτων στο Κίεβο.
Συμπεράσματα από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ
Συνολικότερα, ορισμένα από τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την τελευταία Σύνοδο του ΝΑΤΟ, τα συμπυκνώνει σε ανάρτησή του ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Σωτήρης Ρούσσος. Αναλυτικότερα γράφει τα εξής:
1. Επιβεβαίωση της απαγκίστρωσης των Αμερικανών από την άμυνα της Ευρώπης στο συμβατικό πεδίο. Κρατά την πυρηνική ασπίδα έναντι της Ρωσίας.
2. Αυτό σημαίνει υψηλότερες δαπάνες, μεγαλύτερους στρατούς, εκτεταμένη πολεμική βιομηχανία και έλεγχο των βασικών περασμάτων που περικλείουν τη Ρωσία. Και στα 4 η Τουρκία έχει κεντρικό ρόλο.
3. Η δύναμη που ανέρχεται στρατιωτικά είναι αναμφισβήτητο η Γερμανία. Στο τέλος αυτής της δεκαετίας οι αμυντικές δαπάνες της θα ξεπεράσουν το άθροισμα των δαπανών της Γαλλίας και της Βρετανίας. Είναι γνωστές οι προνομιακές σχέσεις Βερολίνου – Αγκυρας.
4. Έχει εμπεδωθεί στην ευρωπαϊκή αμυντική κουλτούρα ότι η βασική και μόνη απειλή προέρχεται από την Ρωσία. Θα είναι πολύ δύσκολο να πεισθούν οι σύμμαχοι ότι μπορεί να υπάρξει απειλή και από άλλη δύναμη και μάλιστα συμμαχική.
5. Σε όλα τα παραπάνω η Ελλάδα είναι Irrelevant. Στους σχεδιασμούς αυτούς ο ρόλος της είναι επικουρικός της Τουρκίας. Ένας ρόλος κομπάρσου που το μόνο που του έχει απομείνει είναι προσπαθεί να αγκιστρωθεί στο Ισραήλ του Νετανιάχου”.
Μητσοτάκης για casus belli στην Άγκυρα
Τέλος, για την πολυδιαφημισμένη ως … κολοκοτρωνέϊκη δήλωση Μητσοτάκη μέσα στην Αγκυρα (“έκλεψε” δόξαν Δένδια), ενδεικτικό είναι το σχόλιο του δημοσιογράφου, Παντελή Σαββίδη. Γράφει σε ανάρτησή του:
“Δεν είναι η πρώτη φορά που έχω αναφερθεί στο casus belli. Είναι μια ιστορική ανορθογραφία, η οποία δεν συνάδει ούτε με τη Διακήρυξη των Αθηνών ούτε με το καλό κλίμα που θέλουμε να χτίσουμε ως δύο γειτονικές χώρες. Πρόκειται για μια απειλή πολέμου που υφίσταται από το 1995. Πολλοί συνάδελφοί στην Ευρώπη αντιλαμβάνονται ότι μια τέτοια απειλή δεν ταιριάζει στο κλίμα που πρέπει να επικρατεί εντός της Συμμαχίας. Εχει έρθει η ώρα πια να την αφήσουμε πίσω”.
Η ακριβής φράση που μετέδωσε το AP είναι: “We need to be cognizant of the fact that the sensitivities of all NATO allies need to be taken into consideration.” Δηλαδή: «Πρέπει να έχουμε επίγνωση ότι οι ευαισθησίες όλων των συμμάχων του ΝΑΤΟ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.» Το AP εξηγεί ότι με την «ανοιχτή απειλή» εννοούσε το τουρκικό casus belli για την πιθανή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια.
Σχόλια: έχει η δήλωση διπλωματική βαρύτητα; Έχει πολιτική και επικοινωνιακή. Η Ελλάδα λέει στους συμμάχους ότι δεν μπορείς να εξοπλίζεις απροϋπόθετα έναν σύμμαχο, όταν αυτός διατηρεί απειλή πολέμου εναντίον άλλου συμμάχου.
Καταγράφεται δημοσιογραφικά και πολιτικά, αφού μεταδόθηκε από διεθνές πρακτορείο όπως το AP. Αυτό σημαίνει ότι μπαίνει στο διεθνές δημόσιο αρχείο της Συνόδου και μπορεί να αναπαραχθεί από κυβερνήσεις, διπλωμάτες, αναλυτές και μέσα ενημέρωσης.
Η δήλωση έχει πολιτική και επικοινωνιακή βαρύτητα, αλλά όχι διπλωματική. Δεν ισοδυναμεί με επίσημη θέση της Συμμαχίας. Επίσημη θέση του ΝΑΤΟ θα ήταν να μπει σε τελικό ανακοινωθέν, δήλωση αρχηγών κρατών ή απόφαση του North Atlantic Council.
Υπήρχαν περιθώρια να γίνει πιο επίσημα; Ναι.
1.Να το θέσει μέσα στην κλειστή συνεδρίαση των ηγετών.
2. Να ζητήσει να καταγραφεί ως ελληνική εθνική θέση. Αυτό γίνεται σε διπλωματικά πλαίσια, αλλά δεν σημαίνει ότι γίνεται θέση όλων των συμμάχων.
3. Να το θέσει μέσω του Άρθρου 4. Το Άρθρο 4 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ προβλέπει διαβουλεύσεις όταν, κατά την άποψη ενός μέλους, απειλείται η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλειά του. Αυτό θα ήταν πολύ πιο βαρύ θεσμικά, αλλά και πολύ πιο συγκρουσιακό. Θα σήμαινε ότι η Ελλάδα ζητά επίσημη συμμαχική διαβούλευση επειδή νιώθει απειλή από άλλο μέλος του ΝΑΤΟ.
4. Να κάνει γραπτή επιστολή στον Γενικό Γραμματέα ή στους συμμάχους. Αυτό θα ήταν πιο επίσημο από μια δήλωση, λιγότερο βαρύ από το Άρθρο 4, και χρήσιμο ως διπλωματική καταγραφή”.
